کارشناسان در سمپوزیوم مدیریت منابع آب ایران و چین: از تجربه چین برای نجات آب ایران استفاده کنیم

حمیده عبدالهی

کارشناسان حوزه آب در سمپوزیوم «مدیریت منابع آب ایران و چین؛ فرصت‌ها و راهبردهای توسعه مشترک» با بررسی تجربه‌های موفق چین در حکمرانی منابع آب، مشارکت مردمی، مدیریت آب‌های زیرزمینی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین، بر ضرورت تبدیل همکاری‌های دو کشور از سطح نشست‌های علمی به پروژه‌های مشترک و ایجاد دبیرخانه دائمی همکاری تأکید کردند.

به گزارش بیانگری؛

مرتضی مهدی‌زاده

صاحب‌نظران حوزه آب و محیط‌زیست در سمپوزیوم «مدیریت منابع آب ایران و چین؛ فرصت‌ها و راهبردهای توسعه مشترک» با تشریح تجربه‌های چین در مدیریت منابع آب، خواستار اصلاح ساختار حکمرانی آب در ایران، گسترش مشارکت مردمی و شکل‌گیری همکاری‌های عملیاتی و بلندمدت میان دو کشور شدند.

به گزارش خبر مهم، این نشست به همت مهدی زال‌زاده مدیرعامل مؤسسه بین‌المللی رسا سروش آرمان، با حضور اصحاب رسانه، کارشناسان حوزه آب، محیط‌زیست و بخش خصوصی در محل بلدیه تهران برگزار شد.

در ابتدای این نشست، مهدی زال‌زاده با اشاره به اینکه این سمپوزیوم در راستای توسعه همکاری‌های ایران و چین برگزار شده است، گفت: این برنامه با هدف بررسی فرصت‌های توسعه مشترک در حوزه مدیریت منابع آب و در چارچوب همکاری‌های ۲۵ ساله دو کشور شکل گرفته است.

وی افزود: برگزاری این نشست در امتداد برنامه پانزدهم توسعه چین (۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰) و بخش مرتبط با تبادلات بین‌المللی، فرصتی برای تبادل نظر میان پژوهشگران و متخصصان ایرانی درباره فرصت‌ها، چالش‌ها و ظرفیت‌های همکاری با چین در حوزه مدیریت منابع آب است.

زال‌زاده ابراز امیدواری کرد این نشست به آغاز تعاملات رسانه‌ای و پژوهشی گسترده‌تر میان دو کشور و زمینه‌ساز تصمیم‌گیری‌های مشترک در حوزه مدیریت منابع آب شود.

شهره صدری: چین حکمرانی واحد دارد؛ ایران از تعدد تصمیم‌گیران رنج می‌برد

شهره صدری، پژوهشگر حوزه آب، با تأکید بر اینکه پیش از الگوبرداری از هر کشوری باید ساختار حکمرانی آن شناخته شود، اظهار کرد: برای استفاده از تجربه‌های چین ابتدا باید شکاف‌های حکمرانی آب در ایران شناسایی شود.

وی با اشاره به تفاوت‌های ساختاری دو کشور گفت: در ایران وزارتخانه‌ها و دستگاه‌های مختلف درباره منابع آب تصمیم‌گیری می‌کنند، اما حتی بر سر آمار مصرف آب نیز اتفاق نظر ندارند، در حالی که در چین نظام حکمرانی واحد، هماهنگ و مبتنی بر اجرای سیاست‌های بلندمدت حاکم است.

این پژوهشگر حوزه آب افزود: یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های ایران و چین، ثبات سیاست‌هاست؛ در چین برنامه‌های بلندمدت بدون تأثیرپذیری از تغییر دولت‌ها اجرا می‌شود، اما در ایران سیاست‌ها با تغییر دولت‌ها دستخوش تغییر می‌شود و مدیریت‌های کوتاه‌مدت جای برنامه‌های راهبردی را می‌گیرد.

صدری همچنین دخالت‌های سیاسی در مدیریت منابع آب، نبود هماهنگی میان دستگاه‌ها و کنار گذاشته شدن طرح‌های مهم احیای آب‌های زیرزمینی را از چالش‌های اصلی حکمرانی آب در ایران دانست.

وی با اشاره به مشاهدات خود از چین گفت: در این کشور نقش مردم در مدیریت منابع آب به‌صورت دقیق تعریف شده است و حتی رؤسای روستاها بر اساس کیفیت مدیریت منابع آب، حفاظت از رودخانه‌ها، توسعه تصفیه‌خانه‌ها و جذب سرمایه‌گذار بخش خصوصی ارزیابی می‌شوند.

به گفته وی، چین با مشارکت مردم توانسته سطح جنگل‌های خود را به شکل قابل توجهی افزایش دهد و در حفاظت از حوزه‌های آبخیز، کاهش فرسایش خاک و افزایش نفوذ آب به سفره‌های زیرزمینی موفق عمل کند.

صدری تأکید کرد: اگر ایران قصد بهره‌گیری از تجربه چین را دارد، باید شیوه‌های موفق این کشور در مشارکت مردمی، آموزش، مدیریت محلی و پاسخگویی مدیران را مطالعه و متناسب با شرایط کشور بومی‌سازی کند.

حمید کاردان مقدم: چین آب و محیط‌زیست را یکپارچه مدیریت می‌کند

حمید کاردان مقدم، عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات آب وزارت نیرو، با اشاره به پیچیدگی مدیریت منابع آب اظهار کرد: آب تنها یک موضوع فنی نیست و باید همه بخش‌های مرتبط از کشاورزی، صنعت، محیط‌زیست و اقتصاد در کنار یکدیگر تصمیم‌گیری کنند.

وی با اشاره به تجربه کشورهای مختلف از جمله چین گفت: در بسیاری از کشورها از جمله چین، مدیریت آب و محیط‌زیست به‌صورت یکپارچه انجام می‌شود، اما در ایران هر دستگاه بخشی از مسئولیت را بر عهده دارد و تصمیمات جزیره‌ای اتخاذ می‌شود.

کاردان مقدم افزود: برای حل بحران آب باید یک شورای تخصصی و فنی با حضور همه ذی‌نفعان تشکیل شود؛ شورایی که تصمیمات آن بر پایه مطالعات کارشناسی باشد، نه صرفاً ملاحظات مدیریتی یا سیاسی.

وی با تأکید بر اهمیت مشارکت اجتماعی گفت: هیچ کشوری بدون مشارکت مردم موفق نشده است و چین نیز توانسته با جلب مشارکت عمومی، بسیاری از برنامه‌های مدیریت منابع آب خود را به نتیجه برساند.

عضو هیأت علمی مؤسسه تحقیقات آب همچنین با اشاره به ضرورت سیاست‌گذاری بلندمدت خاطرنشان کرد: تجربه چین نشان می‌دهد که برنامه‌های توسعه منابع آب باید فراتر از دوره‌های مدیریتی کوتاه‌مدت تعریف شوند و همه ارکان حاکمیت در اجرای آن متعهد باشند.

سروش مقصودی: همکاری ایران و چین نباید صرفاً به انتقال فناوری محدود شود

سروش مقصودی، کارشناس منابع آب، با اشاره به سابقه تاریخی ایران در مهندسی آب گفت: ایران از پیشگامان فناوری قنات و سازه‌های آبی در جهان بوده و همکاری با چین نباید صرفاً به واردات فناوری محدود شود.

وی با بیان اینکه ایران و چین هر دو دارای ظرفیت‌های ارزشمند هستند، اظهار کرد: همکاری دو کشور باید به تبادل تجربه، انتقال دانش فنی و توسعه مشترک فناوری منجر شود.

مقصودی تأکید کرد: چین در مدیریت منابع آب، بازچرخانی پساب، مدیریت آب‌های زیرزمینی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین تجربه‌های موفقی دارد که می‌تواند در ایران مورد استفاده قرار گیرد، اما این همکاری باید دوسویه باشد.

وی افزود: ایران نیز در حوزه خدمات مهندسی آب، سازه‌های آبی و برخی فناوری‌های بومی ظرفیت صادرات دانش فنی به کشورهای دیگر، از جمله چین را دارد.

این کارشناس منابع آب با اشاره به ضرورت اصلاح نگاه به منابع آبی گفت: امروز در دنیا فاضلاب یک هزینه نیست، بلکه یک منبع ارزشمند محسوب می‌شود و چین نیز با توسعه فناوری‌های بازچرخانی، از این ظرفیت برای تأمین آب صنایع و فضای سبز استفاده کرده است.

حسینعلی آجری: تشکیل دبیرخانه دائمی همکاری ایران و چین ضروری است

حسینعلی آجری، رئیس آکادمی مستقل فدراسیون صنعت آب ایران، با اشاره به محدودیت منابع مالی دولت، نقش بخش خصوصی را در ارتقای بهره‌وری پروژه‌های آبی بسیار مهم دانست.

وی با اشاره به تجربه چین در مدیریت منابع آب گفت: همکاری با چین نباید به برگزاری نشست‌های علمی محدود بماند، بلکه باید به اجرای پروژه‌های مشترک و انتقال فناوری منجر شود.

آجری پیشنهاد داد دبیرخانه دائمی همکاری ایران و چین در حوزه مدیریت منابع آب تشکیل شود تا ضمن پیگیری مصوبات، زمینه اجرای پروژه‌های مشترک، انتقال فناوری و تبادل تجربیات فراهم شود.

وی چهار محور اصلی این همکاری را حکمرانی و سیاست‌گذاری، فناوری و نوآوری، سرمایه‌گذاری و توسعه سرمایه انسانی عنوان کرد و افزود: تشکیل مرکز مشترک نوآوری، اجرای پروژه‌های پایلوت، ایجاد شبکه انتقال فناوری میان دانشگاه‌ها، بخش خصوصی و مراکز تحقیقاتی و تدوین برنامه‌های میان‌مدت و بلندمدت از مهم‌ترین اقدامات پیشنهادی در این مسیر است.

تأکید بر استفاده از تجربه چین

در بخش پایانی این نشست، ویدئویی از تجربه‌های موفق چین در مدیریت منابع آب پخش شد که در آن به موفقیت این کشور در مهار افت آب‌های زیرزمینی شمال چین، انتقال هدفمند آب، اعمال محدودیت‌های سختگیرانه در برداشت از منابع آب، احیای نظام‌های زیست‌محیطی و پیوند توسعه اقتصادی با حفاظت از محیط‌زیست اشاره شد.

در این گزارش همچنین تأکید شد که همکاری‌های آینده ایران و چین می‌تواند در حوزه‌هایی همچون فناوری‌های کشاورزی کم‌آب‌بر، مدیریت اراضی شور، احیای رودخانه‌ها و دریاچه‌ها، تشکیل اتاق‌های فکر مشترک، تبادل نیروی انسانی متخصص و توسعه فناوری‌های مدیریت منابع آب گسترش یابد؛ همکاری‌هایی که هدف آن تنها انتقال تجربه نیست، بلکه دستیابی به توسعه پایدار و منافع مشترک دو کشور است.