آسانسور ایرانی؛ صنعتی که می‌تواند از ساختمان‌ها به بازار منطقه برسد
اسماعیل محمدپور، کارشناس و فعال اقتصادی
وقتی نام صادرات غیرنفتی به میان می‌آید، معمولا صنایع معدنی، پتروشیمی، فولاد و محصولات کشاورزی در مرکز توجه قرار می‌گیرند. در حالی که برخی صنایع فنی و مهندسی نیز ظرفیت حضور در بازارهای خارجی را دارند. صنعت آسانسور یکی از همین بخش‌هاست. صنعتی که طی سال‌های گذشته در داخل کشور توسعه پیدا کرده و اکنون می‌تواند فراتر از تامین نیاز بازار ساختمان، به یکی از حوزه‌های صادرات خدمات فنی و تجهیزات مهندسی تبدیل شود.
به گزارش بیانگری، آسانسور محصولی نیست که صرفا در کارخانه تولید و در مقصد تحویل داده شود. طراحی، محاسبات، تامین تجهیزات، نصب، راه‌اندازی و خدمات فنی، مجموعه‌ای از دانش و نیروی انسانی را درگیر می‌کند. همین ویژگی باعث می‌شود صادرات آسانسور فقط به معنای فروش یک دستگاه نباشد و بتواند مجموعه‌ای از خدمات مهندسی را نیز با خود همراه کند.
ایران از نظر برخورداری از نیروی فنی و تجربه اجرای پروژه‌های ساختمانی، ظرفیت قابل توجهی دارد. وجود تعداد زیادی ساختمان مسکونی و تجاری در داخل کشور باعث شده شرکت‌های فعال این حوزه با پروژه‌های متنوع و شرایط فنی متفاوت مواجه باشند. این تجربه، در صورت استانداردسازی و تقویت کیفیت، می‌تواند به مزیتی برای حضور در بازار کشورهای منطقه تبدیل شود.
بازار کشورهای همسایه نیز از این منظر قابل توجه است. توسعه شهرنشینی، ساخت مجتمع‌های مسکونی، مراکز تجاری، هتل‌ها و ساختمان‌های بلندمرتبه در برخی کشورهای منطقه، نیاز به تجهیزات جابه‌جایی عمودی را افزایش داده است. نزدیکی جغرافیایی ایران به این بازارها نیز می‌تواند هزینه حمل‌ونقل و دسترسی به خدمات فنی را در مقایسه با برخی رقبای دورتر کاهش دهد.
اما فاصله میان داشتن ظرفیت و تبدیل ظرفیت به صادرات زیاد است. یک شرکت ایرانی برای حضور پایدار در بازار خارجی باید بتواند استانداردهای مورد قبول کشور مقصد را رعایت کند، خدمات پس از فروش ارائه دهد و تامین قطعات را تضمین کند. خریدار خارجی صرفا به قیمت نگاه نمی‌کند. اعتبار شرکت، کیفیت محصول، ایمنی و امکان دریافت خدمات در سال‌های بعد نیز برای او اهمیت دارد.
در صنعت آسانسور، این مسئله اهمیت بیشتری دارد. زیرا محصول پس از نصب برای سال‌ها در یک ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد و کوچک‌ترین اختلال در تامین قطعه یا خدمات فنی می‌تواند برای مشتری هزینه‌زا باشد. بنابراین صادرات موفق نیازمند ایجاد شبکه خدمات در بازار مقصد است. موضوعی که ممکن است برای یک شرکت به اندازه خود صادرات تجهیزات اهمیت داشته باشد.
از سوی دیگر، حضور در بازارهای خارجی می‌تواند به ارتقای کیفیت تولیدکنندگان داخلی نیز کمک کند. شرکتی که برای بازار صادراتی تولید می‌کند، ناچار است فرآیندهای تولید، کنترل کیفیت، مستندسازی و خدمات خود را منظم‌تر کند. در چنین شرایطی، صادرات فقط درآمد ارزی ایجاد نمی‌کند، بلکه می‌تواند استانداردهای فعالیت یک صنعت را نیز ارتقا دهد.
مسئله مهم دیگر، عبور از صادرات موردی به قراردادهای بلندمدت است. فروش یک یا چند دستگاه آسانسور به یک پروژه خارجی را نمی‌توان به معنای شکل‌گیری بازار صادراتی دانست. صادرات زمانی برای صنعت ارزش اقتصادی پایدار ایجاد می‌کند که شرکت‌ها بتوانند در کشورهای هدف مشتری دائمی پیدا کنند و در پروژه‌های بعدی نیز حضور داشته باشند.
برای رسیدن به این مرحله، حمایت دولتی نیز باید از جنس تسهیل صادرات باشد، نه صرفا پرداخت تسهیلات. شناسایی بازارهای هدف، تسهیل حضور شرکت‌های ایرانی در نمایشگاه‌های تخصصی، کمک به استانداردسازی محصولات، ایجاد مسیرهای تجاری مطمئن و حمایت از خدمات فنی در کشورهای مقصد می‌تواند زمینه حضور پایدارتر شرکت‌های ایرانی را فراهم کند.
صنعت آسانسور البته برای تبدیل شدن به یک صنعت صادرات‌محور، با چالش‌هایی مانند استانداردها، رقابت با برندهای بین‌المللی، تامین قطعات و ایجاد اعتماد در بازار خارجی روبه‌روست. اما همین چالش‌ها نباید باعث شود ظرفیت موجود نادیده گرفته شود.
اقتصاد ایران برای افزایش درآمدهای غیرنفتی فقط به دنبال محصولی برای فروش نیست. به صنایعی نیاز دارد که بتوانند دانش، خدمات فنی و تجهیزات را همزمان صادر کنند. آسانسور از جمله محصولاتی است که این قابلیت را دارد. اگر شرکت‌های توانمند داخلی بتوانند از بازار محدود پروژه‌های داخل کشور عبور کنند و حضور مستمر در بازار منطقه را هدف قرار دهند، آسانسور می‌تواند از یک تجهیز ساختمانی به بخشی از زنجیره صادرات فنی و مهندسی ایران تبدیل شود. صنعتی که به جای مصرف ارز، ظرفیت ایجاد درآمد ارزی دارد.
