داستان شی؛ جینگدِهجن، میراث زنده فرهنگ و تمدن چند هزارساله چین
بیش از ۲۰۰۰ سال است که کورههای سفالگری در شهر جینگدهجنِ چین روشن ماندهاند و خاک ساده را به آثاری هنری و بینظیر تبدیل میکنند.
این شهر، یک شهر معمولی نیست؛ جینگدهجن که به «پایتخت ظروف چینی» شهرت دارد، در گوشهای از استان جیانگشی در شرق چین قرار گرفته و سالهاست قلب تپنده فرهنگ سرامیک این کشور به شمار میرود. تاریخ پرفرازونشیب این شهر، از بسیاری جهات، نمادی از تداوم تمدن کهن چین است؛ سنتی زنده که نسل به نسل حفظ شده، دگرگون شده و جان تازهای گرفته است.
اصالت میراث چند هزار ساله جینگدهجن در دستان هنرمندان و استادکاران آن نهفته است. همانگونه که در کتاب کلاسیک و علمی چین، «تین گونگ کای وو» (بهرهگیری از شاهکارهای طبیعت) آمده، ساخت ظروف چینی در این منطقه شامل ۷۲ مرحله است که هر یک به صبر، دقت و مهارت کامل نیاز دارد.
همین ویژگیها هنوز هم در هنر و رفتار استادکارانی مانند «سون لیشین» دیده میشود. این استاد ۵۹ ساله، بیش از چهار دهه پیش شاگردی را آغاز کرد و همه مراحل ساخت ظروف چینی را آموخت؛ از طراحی با دست آزاد و نقش زدن طرحهای کلاسیک گرفته تا شکل دادن به گل و ساخت ترکیبهای لعاب.
هنر او در جریان سفر شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به جینگدهجن در اکتبر ۲۰۲۳ توجه وی را جلب کرد. در این بازدید، سون در کارگاه خود تنها در ۲۰ ثانیه و با یک حرکت پیوسته قلممو، نقش پرنشاط کودکان را که یکی از طرحهای کلاسیک چینی است، ترسیم کرد و مهارت خود را به نمایش گذاشت.
شی جینپینگ با تحسین کار او گفت: «مهارت شما واقعاً شگفتانگیز است.» سپس پرسید که آیا از روی طرح کار میکند یا نقشها را از ذهن و دل خود میکشد؟
سون پاسخ داد: «همه چیز در دل و جان من جای دارد.»
شی در پاسخ گفت: «شما نگهبان سنتی هستید که ریشه در این خاک دارد؛ نماد واقعی استادکاری و هنرمندی.»
رئیسجمهور چین در این سفر از محوطه کورههای باستانی، موزه سرامیک و مجموعه کورههای بهجامانده از سلسلههای مینگ و چینگ (۱۳۶۸ تا ۱۹۱۱) بازدید کرد. او در این سفر با شیوههای ساخت ظروف چینی در جینگدهجن، تلاشهای انجامشده برای حفظ و احیای فرهنگ سنتی سرامیک و نقش این شهر در تبادلات فرهنگی با جهان آشنا شد.
این بازدید چهار ماه پس از نشست ملی «میراث و توسعه فرهنگی» انجام شد؛ نشستی که شی جینپینگ در آن پنج ویژگی برجسته تمدن چین را چنین برشمرد: استمرار، نوآوری، یکپارچگی، فراگیری (پذیرندگی) و صلحجویی.
به گفته «وِنگ یانجون»، رئیس پژوهشگاه کورههای سلطنتی جینگدهجن، چینی جینگدهجن همه این پنج ویژگی را در خود جای داده و «جهاننمایی از فرهنگ چین» است. ونگ که سابقه سفر پژوهشی به یکی از دانشگاههای آمریکا را دارد، پژوهشهای باستانشناسی گستردهای درباره سرامیک در ایالات متحده و مکزیک انجام داده است.
در جریان بازدید شی از موزه سرامیک، ونگ توضیحات مفصلی درباره کاوشها و اقدامات حفاظتی انجامشده روی آثار سرامیکی این منطقه ارائه کرد.
این باستانشناس حوزه سرامیک افزود: قرنهاست که سرامیک «هم نماد فرهنگی چین بوده و هم پلی برای پیوند چین با جهان.» ظروف و آثار سرامیکی ساختهشده در جینگدهجن از زمان سلسله سونگ (۹۶۰ تا ۱۲۷۹) به آسیای مرکزی، غرب آسیا، اروپا و دیگر مناطق جهان صادر میشده است.
به باور ونگ، بهویژه ظروف چینی آبی و سفید (کبالت) یا «چینگهوا»، نشانههای ماندگاری از تبادلات میانفرهنگی را در خود دارند.
در دوره سلسله یوان (۱۲۷۱ تا ۱۳۶۸)، رنگدانه لاجورد (کبالت) از طریق جاده ابریشم باستانی از غرب آسیا به جینگدهجن رسید و در تولید چینیهای آبی و سفید به کار گرفته شد. نتیجه آن، رنگ آبی تیره و ویژهای بود که به مشخصه ظروف دوره یوان تبدیل شد. این آثار که زمانی کالاهایی گرانبها و ارزشمند بودند، اوج هنر سرامیکسازی را به نمایش میگذاشتند.
در سال ۲۰۱۹، شی جینپینگ در حالی که مقابل یکی از این شاهکارها ایستاده بود، به رهبران خارجی گفت: «گلدانهای آبی و سفید بهجامانده از سلسله یوان بسیار نایاب هستند؛ آنها بهنوعی «پاندای دنیای سرامیک» به شمار میروند.» این تشبیه، بهخوبی نایابی و ارزش این آثار را نشان میداد.
آن گلدان که بیش از ۷۰۰ سال قدمت دارد، در نمایشگاهی که پیش از «کنفرانس گفتوگوی تمدنهای آسیایی» در پکن برگزار شده بود، به نمایش درآمد. بر بدنه آن تصویر چهار تن از ادیبان و فرزانگان باستانی چین در کنار نقشهای گل و گیاه دیده میشد.
فراتر از تجارت پررونق سرامیک، هنر و مهارت ساخت ظروف در جینگدهجن نیز از طریق تبادلات میانفرهنگی به مناطق دور و نزدیک راه یافت. امروزه نیز میتوان آثار نفوذ چینیِ چین را در آن سوی مرزها، بهویژه در اروپا، مشاهده کرد.
شی جینپینگ در جریان حضور خود در جینگدهجن تأکید کرد: «سرامیک گنجینه چین و شناسنامه مهم تمدن ماست.» او در سفرهای خارجی خود، آثار سرامیکی را به عنوان هدیه به علاقهمندان اهدا کرده و بارها گفته و نوشته است که چگونه ظروف چینی، در کنار ابریشم، چای و دیگر محصولات چین، به گفتوگوی میان تمدنها عمق و غنا بخشیدهاند.
امروزه جینگدهجن همچنان یکی از مراکز جهانی تبادلات هنری در حوزه سرامیک است و هنرمندان، پژوهشگران و علاقهمندان بسیاری را از سراسر جهان به خود جذب میکند.
شی در بازدید سال ۲۰۲۳ خود بر ضرورت بهرهگیری از استعدادهای همه حوزهها و افزایش تلاشها در زمینه طراحی خلاقانه، تحقیق و توسعه و نوآوری تأکید کرد.
امروزه سنت زنده ساخت ظروف چینی در این شهر به یکی از مهمترین افتخارات جهانی دست یافته است؛ محوطههای صنعت چینیِ دستی جینگدهجن در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند تا گواهی بر پویایی و ماندگاری این «پایتخت چینیسازی» در عرصه بینالمللی باشند.
