طرح جنجالی آمریکا برای تملک چاگوس و پیامدهای آن برای روابط با اروپا
ایالات متحده در حال بررسی طرحی برای خرید مجمعالجزایر چاگوس است؛ اقدامی ژئوپلیتیکی که میتواند بر روابط واشنگتن با بریتانیا و اتحادیه اروپا اثر بگذارد.
آمریکا پس از گرینلند، این بار توجه خود را به مجمعالجزایر دورافتاده چاگوس معطوف کرده است.
بر اساس گزارش رسانههای بریتانیایی در 7 ژوئن (17 خرداد)، مقامهای آمریکایی طرحی تهیه کردهاند تا با کنار گذاشتن بریتانیا، بهطور مستقیم با موریس برای خرید این مجمعالجزایر به توافق برسند.
روزنامه دیلیتلگراف بریتانیا به نقل از منابع آگاه گزارش داده این طرح یکی از چند گزینه دولت آمریکا است که در برابر طرح بریتانیا برای واگذاری حاکمیت جزایر به موریس مطرح شده است. این منابع همچنین گفتهاند اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، موضوع این طرح را به اطلاع رئیس جمهور ترامپ رسانده است.
مجمعالجزایر چاگوس در حدود 750 کیلومتری شمالشرق موریس و در جنوبغرب اقیانوس هند قرار دارد. این جزایر در سال 1965 به مقامات استعماری بریتانیا واگذار شد. یک سال بعد، بریتانیا جزیره دیگو گارسیا را برای ایجاد پایگاه هوایی به آمریکا اجاره داد. در 22 مه 2025، بریتانیا و موریس توافقی امضا کردند که بر اساس آن، حاکمیت چاگوس رسماً به موریس منتقل شد. طبق این توافق، پایگاه دیگو گارسیا همچنان توسط موریس به بریتانیا و آمریکا اجاره داده میشود.
لی هایدونگ، استاد پژوهشکده روابط بینالملل دانشگاه امور خارجه چین، در گفتوگو با تلویزیون مرکزی چین (CCTV) گفته است دلیل اصلی توجه آمریکا به چاگوس، موقعیت جغرافیایی بسیار مهم این جزایر است.
این مجمعالجزایر در نقطه اتصال آسیا، آفریقا و اقیانوسیه و در مرکز اقیانوس هند قرار گرفته است. فاصله آن تا تنگه هرمز، بابالمندب و مالاکا حدود 3 هزار کیلومتر است؛ مسیرهایی که از مهمترین شاهراههای انتقال انرژی جهان محسوب میشوند. به این ترتیب، کنترل این جزایر میتواند به آمریکا امکان نظارت مؤثر بر این مسیرهای راهبردی را بدهد.
ایالات متحده طی سالهای اخیر، به شکل فزایندهای درگیر تنشها و درگیریهای خاورمیانه بوده یا در شکلگیری آنها نقش داشته است و در این میان، دیگو گارسیا به یکی از پایگاههای اصلی برای استقرار نیرو، پشتیبانی لجستیکی و عملیات بمباران راهبردی تبدیل شده است.
در چارچوب تنش طولانیمدت میان آمریکا و ایران، از نگاه واشنگتن، در اختیار گرفتن دائمی چاگوس میتواند بخشی از نگرانیهای راهبردی این کشور در خاورمیانه و مناطق پیرامونی را کاهش دهد.
لی هایدونگ معتقد است طرح آمریکا برای دور زدن بریتانیا و خرید مستقیم چاگوس از موریس، با توجه به تأکید صریح موریس بر حاکمیت ملی خود، احتمال موفقیت کمی دارد.
از دید آمریکا، کنترل این جزایر مزیتهای راهبردی مهمی دارد. مالکیت کامل، استفاده نظامی و عملیاتی از این منطقه را برای واشنگتن سادهتر میکند و همچنین مانع از آن میشود که کشورهای دیگر از طریق بریتانیا یا بازیگران دیگر بر آن محدودیت اعمال کنند. در نتیجه، آزادی عمل بیشتری برای آمریکا فراهم میشود.
با توجه به رویکرد رقابتی آمریکا در ژئوپلیتیک جهانی، واشنگتن همچنین تصور میکند کنترل این جزایر میتواند مانع نفوذ دیگر قدرتها شود. به همین دلیل، علاقه آمریکا به این طرح بالاست و آن را فعالانه دنبال میکند، هرچند رسیدن به آن در عمل بسیار دشوار خواهد بود.
از نظر حقوق بینالملل، خرید مستقیم قلمرو یک کشور توسط کشور دیگر امری بسیار نادر و دشوار است. از آنجا که آمریکا تلاش میکند در این روند بریتانیا را کنار بزند، لندن نیز مخالفت جدی با این رویکرد دارد.
در برابر گرایشهای یکجانبهگرایانه آمریکا، بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی احتمالاً برای مقابله با این طرح و دیگر اقدامات راهبردی واشنگتن به نوعی هماهنگی و همکاری خواهند رسید. در نتیجه، تنش ایجادشده میان آمریکا و بریتانیا بر سر چاگوس، نشانهای از شکافهای عمیقتر در روابط آمریکا و اروپا نیز تلقی میشود.
