دو روی سکّه فناوری: ابزار توسعه یا ماشین جنگ؟

در عصر پیشرفت‌های شگرف فناوری، هوش مصنوعی به عنوان نیروی محرکه تحولات آینده، به عرصه‌ای برای رقابت دو قدرت بزرگ جهان تبدیل شده است. اما در این میان، تفاوت‌هایی بنیادین در رویکرد دو کشور به چشم می‌خورد: یکی، چین، فناوری را در خدمت توسعه مشترک، بهبود سرنوشت بشریت و ایجاد جهانی عادلانه‌تر تعریف کرده است، و دیگری، آمریکا، با استفاده از پیشرفته‌ترین ابزارهای فناورانه، بخش عمده ای از آن را به سلاح های مرگبار برای جنگ، تخریب زیرساخت‌ها و کشتار انسان‌ها تبدیل کرده است. این دو مسیر متضاد، نه تنها تصویری روشن از دو نظام ارزشی متفاوت ارائه می‌دهد، بلکه سرنوشت آینده جهان را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.

چین؛ پرچم‌دار هوش مصنوعی در خدمت بشریت

اخیراً کنفرانس بین‌المللی هوش مصنوعی ۲۰۲۶ در شانگهای برگزار شد که چین در آن نقش پرچم‌دار هوش مصنوعی در جهان را به نمایش گذاشت. این کنفرانس با محوریت کلیدواژه‌هایی چون اخلاق در هوش مصنوعی، خیرخواهی از طریق هوش مصنوعی برای همه مردم جهان و عدالت محوری، به یک رویداد مهم جهانی تبدیل شد . در این رویداد، چین با انتشار «برنامه اقدام بین‌المللی حاکمیت اخلاقی هوش مصنوعی»، عملاً سازمان همکاری‌های جهانی هوش مصنوعی را با مشارکت ده‌ها کشور تشکیل داد تا این نهاد در آینده به یکی از کلیدی‌ترین و پیشروترین نهادهای بین‌المللی تبدیل شود . این برنامه بر حاکمیت اخلاقی در سراسر چرخه حیات هوش مصنوعی و توسعه همکاری‌های بین‌المللی تأکید دارد .

کارشناسان بین‌المللی در این کنفرانس بر نقش مهم چین در پیشبرد حاکمیت جهانی هوش مصنوعی تأکید کردند. مارک نیتزبرگ، مدیر مرکز هوش مصنوعی سازگار با انسان در دانشگاه برکلی، اذعان داشت که چین سهم قابل‌توجهی در حاکمیت جهانی هوش مصنوعی داشته و چارچوب‌های نظارتی متعددی نخستین بار در چین معرفی شده‌اند . همچنین سِباستین هالِنزلبن، رئیس کمیته استانداردسازی هوش مصنوعی اروپا، تصریح کرد که چین یکی از مشارکت‌کنندگان اصلی در فرایند استانداردسازی بین‌المللی است و ریاست گروه‌های کاری متعدد و ویراستاری پروژه‌های استاندارد متعدد را بر عهده دارد .

چین در این کنفرانس اعلام کرد که در پنج سال آینده، پنج هزار فرصت آموزشی هوش مصنوعی برای کشورهای در حال توسعه فراهم خواهد کرد . شهباز خان، رئیس دفتر یونسکو در شرق آسیا، تأکید کرد که تلاش‌های چین در زمینه ظرفیت‌سازی، گامی بلند در جهت درک و اجرای اصول اخلاقی هوش مصنوعی در کشورهای مختلف است .

رویکرد چین؛ توسعه پایدار و عدالت محوری در عرصه بین‌الملل

چین به عنوان یک کشور مسئولیت‌پذیر، تمرکز خود در فناوری را بر توسعه راهکارهایی برای بهبود زندگی بشریت و ایجاد جهانی امن‌تر و با ثبات‌تر قرار داده است. نگاه به نوع روابط چین با کشورهای مختلف جهان از کشورهای درحال توسعه، جنوب جهانی و کشورهای کمتر توسعه یافته، می توان به وضوع دریافت که چین ثابت کرده است مناسباتش حتی با ضعیف‌ترین کشورها بر اساس روابطی عادلانه، برد-برد و غیرسلطه‌جویانه است. به عنوان مثال، می توان به سیاست تعرفه گمرکی صفر چین با تمام کشورهای افریقایی که با پکن مناسبات دیپلماتیک دارند، اشاره کرد. این سیاست که از مه ۲۰۲۶ اجرایی شده، چین را به اولین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل کرده که به طور یکجانبه تعرفه صفر را برای تمام شرکای دیپلماتیک آفریقایی خود اعمال می‌کند . این اقدام نه تنها موانع تجاری را برمی‌دارد، بلکه فرصتی نادر برای احیای صنعتی‌سازی آفریقا و توسعه کشاورزی این قاره فراهم می‌کند .

چین به عنوان کشوری صلح جو و عضو دائم مسئولیت پذیر شورای امنیت سزمان ملل، همواره در تلاش برای کاهش تنش به ویژه در خاورمیانه و خلیج فارس بوده است، منطقه‌ای که آمریکا آتش جنگ بی‌سابقه‌ای در آن برافروخته است. این رویکرد در تضاد کامل با سیاست‌های آمریکا در منطقه است که به تشدید مناقشات و بی‌ثباتی دامن زده است.

آمریکا؛ فناوری در خدمت جنگ و کشتار

در سوی دیگر میدان، ایالات متحده با استفاده از پیشرفته‌ترین و جدیدترین نسل جنگنده‌ها، سلاح‌ها و بمب‌ها علیه زیرساخت‌ها، مدارس، دانشگاه‌ها، کارخانه‌ها، نیروگاه‌ها و مردم ایران، بخش قابل توجهی از فناوری پیشرفته خود را آشکارا در مسیر تخریب و کشتار قرار داده است.

به عنوان مثال، آمریکا هوش مصنوعی را در خدمت شناسایی اهداف برای حمله نظامی و عملیات هدف‌گیری در جنگ قرار داده و فناوری خود را به جای ترویج صنایع مورد نیاز رفاه و آسایش بشریت، به ماشین جنگ و کشتار تبدیل کرده است. برخی گزارش های افشاگرانه نشان می‌دهد که پنتاگون با همکاری شرکت‌های پیشروی هوش مصنوعی مانند OpenAI Anthropicو غیره به دنبال توسعه ابزارهای سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی برای شناسایی خودکار با هدف حمله نظامی به ایران و یا نفوذ به زیرساخت‌های حیاتی برخی کشورهای رقیب، به ویژه شبکه‌های برق و سیستم‌های عمومی، است . این رویکرد نشان می‌دهد که آمریکا به جای استفاده از هوش مصنوعی برای توسعه و پیشرفت، آن را به سلاحی برای تهدید و تخریب تبدیل کرده است .

تحلیلگران نظامی تأکید دارند که ایالات متحده در حال تبدیل هوش مصنوعی به مؤلفه‌ای کلیدی در استراتژی نظامی خود است. برنامه‌هایی چون پروژه « Maven » که تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات جاسوسی را تحلیل می‌کند، نمونه‌ای از این رویکرد است . بر اساس گزارش‌ها، در جریان حملات به ایران، ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به طور خودکار اهداف نظامی را شناسایی و اولویت‌بندی می‌کردند .

اقدامات آمریکا، به جای بهبود وضع اقتصادی مردم جهان، موجب افزایش بهای نفت و سوخت شده است. با گسترش درگیری‌ها در خاورمیانه و تهدید تنگه‌هرمز (که ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور می‌کرد)، قیمت نفت از یکصد دلار در هر بشکه عبور کرده قیمت بنزین در آمریکا به بیش از چهار دلار در هر گالن رسیده است . این مسئله، قطعاً برای تمامی صنایع و بازارها از جمله صنایع کشاورزی و غذایی اثر می‌گذارد و بحران‌های غذایی جدیدی در جهان ایجاد خواهد کرد .

چین اگرچه در حوزه تجهیزات دفاعی و نظامی متعارف و نیز توانمندی هسته ای، پیشرفت های خیره کننده ای بدست آورده اما تمام قدرت نظامی و تسلیحاتی خود را با هدف تقویت توان بازدارندی خویش ایجاد کرده و هرگز آغازگر جنگی نبوده است. به عبارت دیگر، می توان گفت در جهان پر از آشوب و تنش که برخی کشورها همواره به دنبال جنگ افروزی هستند، در چنین شرایطی چین با هدف قوی تر ساختن خویش، صرفا به دنبال حفظ و تقویت امنیت و بازدارندگی خود در جهان ناآرام است. پیچیده ترین فناوری های به کار رفته در حوزه دفاعی-نظامی چین نیز بخشی از رویکرد این کشور برای جلوگیری از وقوع هرگونه جنگ احتمالی و کمک به صلح، امنیت و ثبات جهان به شمار می رود.