آلودگی هوای تهران؛ مطالبه انتشار کارنامه دستگاه‌های مسئول به‌جای تکرار محدودیت‌های مقطعی
ضرورت پاسخ‌گویی درباره اجرای قانون هوای پاک، نوسازی ناوگان حمل‌ونقل و کنترل منابع اصلی انتشار آلاینده‌ها
شکوفه کشوری، فعال رسانه‌ای و اجتماعی
آلودگی هوای تهران سال‌هاست به یکی از مسائل مستمر سلامت عمومی و مدیریت شهری تبدیل شده است؛ مسئله‌ای که هر سال با آغاز فصل سرد، بار دیگر با محدودیت تردد خودروها، تعطیلی یا غیرحضوری شدن فعالیت‌های آموزشی و توقف موقت برخی واحدهای صنعتی و تولیدی در کانون توجه قرار می‌گیرد.
به گزارش تحلیلگران، اگرچه تصمیمات اضطراری برای کاهش مواجهه شهروندان با آلاینده‌ها در روزهای بحرانی ضروری است، اما پرسش اساسی این است که چرا مدیریت آلودگی هوای پایتخت همچنان تا این اندازه به اقدامات مقطعی وابسته است؟
موضوع اصلی، صرفاً اجرای طرح زوج‌وفرد یا اعمال محدودیت تردد نیست؛ بلکه میزان تحقق تکالیف قانونی دستگاه‌های مسئول در کاهش پایدار انتشار آلاینده‌هاست.
قانون هوای پاک برای مجموعه‌ای از دستگاه‌های اجرایی، از جمله سازمان حفاظت محیط‌زیست، وزارت کشور، وزارت صمت، وزارت نفت، وزارت نیرو، وزارت راه و شهرسازی و شهرداری‌ها، وظایف مشخصی در زمینه کنترل منابع آلاینده، استانداردسازی سوخت، نوسازی ناوگان، توسعه حمل‌ونقل عمومی و نظارت بر صنایع تعیین کرده است.
با این حال، تداوم شرایط اضطرار ضرورت ارزیابی مستقل عملکرد این دستگاه‌ها را افزایش داده است.
مطالبات مشخص از دستگاه‌های مسئول
۱. سازمان حفاظت محیط‌زیست:
انتشار گزارش سالانه اجرای قانون هوای پاک، سهم منابع مختلف آلاینده و میزان تحقق تعهدات دستگاه‌ها.
۲. شهرداری تهران و وزارت کشور:
اعلام تعداد اتوبوس‌های فعال و فرسوده، میزان نوسازی ناوگان، توسعه حمل‌ونقل عمومی و برنامه زمان‌بندی کاهش وابستگی سفرهای شهری به خودروهای شخصی.
۳. وزارت صمت:
ارائه گزارش مستند درباره تولید و تردد خودروهای پرمصرف و آلاینده، روند اسقاط خودروهای فرسوده و اجرای استانداردهای زیست‌محیطی.
۴. وزارت نفت و وزارت نیرو:
شفاف‌سازی کیفیت سوخت مصرفی، میزان رعایت استانداردهای زیست‌محیطی و وضعیت کنترل انتشار آلاینده‌ها در نیروگاه‌ها و واحدهای صنعتی.
۵. استانداری تهران:
انتشار گزارش عملکرد دستگاه‌های عضو کارگروه اضطرار آلودگی هوا و میزان تحقق مصوبات، همراه با مستندات و معرفی دستگاه‌های دارای تأخیر یا عدم اجرای تعهدات.
یک مطالبه مهم از مدیریت شهری
شهرداری تهران و شورای اسلامی شهر تهران نیز باید به‌صورت شفاف اعلام کنند چه میزان از اعتبارات مصوب و منابع مالی مرتبط با حمل‌ونقل عمومی و کاهش آلودگی هوا واقعاً هزینه شده و این هزینه‌کرد چه نتیجه قابل اندازه‌گیری برای شهروندان داشته است.
صرف اعلام اعتبار، خرید اتوبوس یا تصویب برنامه، معیار تحقق مأموریت نیست؛ تعداد ناوگان فعال، کیفیت خدمات، کاهش آلایندگی و بهبود دسترسی شهروندان باید مبنای ارزیابی قرار گیرد.
پرسش اصلی از مسئولان
چند درصد از تکالیف قانون هوای پاک اجرا شده است؟ چه میزان از بودجه‌های مصوب به پروژه‌های عملیاتی اختصاص یافته؟ کدام دستگاه‌ها به تعهدات خود عمل نکرده‌اند و برای جبران عقب‌ماندگی چه زمان‌بندی مشخصی دارند؟
انتظار می‌رود استانداری تهران، سازمان حفاظت محیط‌زیست، شهرداری تهران و سایر دستگاه‌های مسئول، به‌جای اکتفا به اعلام محدودیت‌های اضطراری، کارنامه‌ای مستند، قابل سنجش و عمومی از عملکرد خود ارائه کنند.
هوای پاک حق شهروندان است و پاسخ‌گویی درباره تحقق این حق، مسئولیت دستگاه‌های قانونی است؛ نه یک اقدام اختیاری یا صرفاً تبلیغاتی.
