«داده‌های آمریکا، پردازش در چین»؛ مفهومی فراتر از یک تعبیر کنایه‌آمیز
در عصر هوش مصنوعی، ایالات متحده نه فقط از جهت ظرفیت نوآوری، بلکه از نظر توانایی در هماهنگ‌سازی منافع عمومی و شناخت واقع‌بینانه نقاط قوت دیگر کشورها نیز مورد آزمون قرار می‌گیرد. مفهوم نهفته در عبارت «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» بر ضرورت برخورداری از دیدگاهی باز و همکاری عمل‌گرایانه در مسیر توسعه تأکید دارد.
آیا شرکت‌های فناوری آمریکای شمالی ممکن است تصمیم بگیرند مراکز داده هوش مصنوعی خود را در چین احداث کنند؟ پس از پایان انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، موضوع مراکز داده هوش مصنوعی بیش از پیش در دستور کار سیاست‌گذاری عمومی این کشور قرار گرفته است. در چنین شرایطی، یک تعبیر کنایه‌آمیز با عنوان «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» ناگهان در فضای مجازی مورد توجه قرار گرفت.
منطق این ایده آن است که اگر احداث مراکز داده در داخل آمریکا با موانعی روبه‌رو شود، شرکت‌های فناوری این کشور ناچار خواهند بود مراکز داده بیشتری در خارج از مرزهای خود بسازند. چین یکی از معدود اقتصادهای جهان است که زنجیره تأمین تجهیزات و زیرساخت‌های انرژی لازم برای پشتیبانی از چنین تأسیساتی را در اختیار دارد. بنابراین، از نظر تئوریک، ایده «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» می‌تواند راهکاری برای تخصیص بهینه منابع باشد.
رواج این تعبیر کنایه‌آمیز در فضای مجازی، بازتاب‌دهنده مشکلی واقعی است: وجود موانعی که گسترش ظرفیت پردازشی هوش مصنوعی در آمریکا را محدود می‌کنند. ایالات متحده به‌عنوان یکی از قدرت‌های جهانی در حوزه هوش مصنوعی، با افزایش چشمگیر تقاضا برای توان پردازشی روبه‌روست؛ با این حال، توسعه زیرساخت‌های شبکه برق این کشور به‌شدت از نیازهای موجود عقب مانده است. خوشه‌های پردازشی بزرگ‌مقیاس برای دریافت مجوز اتصال به شبکه برق، ناچارند مدت‌های طولانی در انتظار بمانند.
علاوه بر این، پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ممکن است تدابیر بیشتری برای محدود کردن توسعه مراکز داده به تصویب برسد؛ موضوعی که ابهام‌های قابل‌توجهی درباره امکان پیشبرد پروژه‌های جدید در این حوزه ایجاد می‌کند. از سوی دیگر، ساخت مراکز داده در آمریکا پرهزینه و زمان‌بر است. با وجود سرمایه‌گذاری‌های مستمر، ظرفیت پردازشی با سرعت بسیار کمی افزایش می‌یابد و نمی‌تواند همگام با تحول سریع مدل‌های هوش مصنوعی و تقاضای مشتریان پیش برود. در نتیجه، شکاف میان عرضه و تقاضا همچنان در حال افزایش است.
در مقابل، چین از هزینه‌های انرژی پایین‌تر، تأمین برق پایدارتر و زیست‌بوم صنعتی و پشتیبانی گسترده‌تری برخوردار است. مهم‌تر از آن، این کشور توانایی هماهنگ‌سازی توسعه صنعتی با احداث زیرساخت‌ها را دارد. ابتکاراتی مانند طرح «داده‌ها در شرق، پردازش در غرب» و توسعه شبکه پردازشی یکپارچه در سطح ملی، بر هماهنگی منطقه‌ای، یکپارچه‌سازی توان پردازشی و انرژی برق و همچنین تدابیر امنیتی تأکید دارند. این اقدامات در مجموع، چارچوبی نهادی و سازوکارهای حفاظتی برای هماهنگ‌سازی تقاضای پردازشی با منابع موجود فراهم می‌کنند. توانایی چین در اجرای پروژه‌های مهندسی بزرگ‌مقیاس، برخورداری از زیرساخت‌های پشتیبان و ظرفیت برنامه‌ریزی بلندمدت، همگی می‌توانند هزینه‌های هماهنگی در اجرای پروژه‌های ساختمانی را کاهش دهند.
برخی برآوردها نشان می‌دهد تکمیل پروژه‌های مراکز داده در آمریکا معمولاً بیش از سه سال زمان میبرد، در حالی که پروژه‌های مشابه با ظرفیت ۱۰۰ مگاوات در چین اکنون می‌توانند ظرف حدود ۱۲ ماه به بهره‌برداری برسند. هزینه ساخت به ازای هر مگاوات در آمریکا حدود ۸ تا ۱۲ میلیون دلار برآورد می‌شود، در حالی که این رقم در چین حدود ۵.۵ تا ۶.۵ میلیون دلار است.
از این منظر، ایده «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» می‌تواند مسیری عملی برای همکاری باشد. آمریکا در زمینه تحقیقات پیشرفته و زیست‌بوم‌های نرم‌افزاری از نقاط قوت قابل‌توجهی برخوردار است، در حالی که چین در حوزه‌هایی مانند زنجیره‌های تأمین صنعتی، توان مهندسی و ساخت‌وساز، شمار مهندسان و تنوع کاربردهای عملی فناوری پیشتاز است.
اگر دو کشور بتوانند در حوزه‌های مناسب از این ظرفیت‌های مکمل بهره بگیرند، خواهند توانست هزینه‌های کلی توسعه هوش مصنوعی را کاهش دهند، محدودیت‌های منابع را برطرف کنند و مزایای پیشرفت‌های فناورانه را به بخش گسترده‌تری از جامعه برسانند. مزیت‌های نسبی را می‌توان از طریق همکاری به‌صورت مشترک ایجاد کرد و به‌طور مستمر ارتقا داد.
البته چنین همکاری‌ای مستلزم تعیین دقیق مرزها و چارچوب‌هاست. داده‌های مرتبط با امنیت ملی، حریم خصوصی افراد و زیرساخت‌های حیاتی باید تحت تدابیر حفاظتی سخت‌گیرانه قرار گیرند. همچنین در ارائه خدمات پردازشی فرامرزی باید عواملی مانند تأخیر شبکه، هزینه انتقال داده، حقوق مالکیت فکری و الزامات قانونی و مقرراتی مورد توجه قرار گیرند.
با این حال، چرا راهکاری که در ظاهر منطقی به نظر می‌رسد، در عمل به دستمایه تمسخر تبدیل شده است؟ دلیل آن روشن است: رویکرد سیاسی واشنگتن که از مفهوم امنیت در مسائل فناوری سوءاستفاده می‌کند.
مدتی است که آمریکا مؤلفه‌های دیجیتال مانند توان پردازشی، تراشه‌ها و داده‌ها را به ابزاری برای تقابل تبدیل کرده است. فهرست کنترل صادرات این کشور روزبه‌روز طولانی‌تر می‌شود، محدودیت‌های مربوط به صادرات تراشه‌های پیشرفته به چین به‌تدریج سخت‌گیرانه‌تر شده و سازوکارهای نظارت بر سرمایه‌گذاری نیز بیش از پیش تقویت شده‌اند. افزون بر این، در فضای سیاسی به‌شدت مسموم کنونی آمریکا، حتی انتقال مراکز پردازشی این کشور به چین یا پروژه‌های مشخصی که شرکت‌های آمریکایی و چینی در حال حاضر قصد همکاری در آن‌ها را دارند، به‌راحتی ممکن است زیر ذره‌بین سیاست قرار گیرند و با بررسی‌های سخت‌گیرانه مواجه شوند. از این منظر، ایده «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» بیش از آنکه توصیه‌ای به شرکت‌های آمریکایی باشد، به دستمایه‌ای برای کاربران فضای مجازی تبدیل شده است تا سیاست واشنگتن در زمینه جداسازی اقتصادی و اخلال در زنجیره‌های صنعتی و تأمین در حوزه فناوری دیجیتال را به تمسخر بگیرند.
اگرچه ایده «داده‌های آمریکا، پردازش در چین» با واقعیت فاصله زیادی دارد، اما گسترش همکاری چین و آمریکا در حوزه هوش مصنوعی همچنان ممکن و ضروری است. خواست مردم چین برای برخورداری از زندگی بهتر و تمایل مردم آمریکا به ارتقای سطح زندگی و احیای صنایع، در نقطه‌ای مشترک به هم می‌رسند که منافع هر دو طرف را تأمین می‌کند.
اگر شعار «آمریکا را دوباره باعظمت کنیم» شامل کاهش هزینه‌های زندگی، افزایش فرصت‌های شغلی باکیفیت و بهبود امکانات عمومی باشد، همکاری عمل‌گرایانه با چین می‌تواند راهکاری مؤثر برای دستیابی به این اهداف باشد. موفقیت دوجانبه باید به معنای تأمین منافع ملموسی باشد که مردم هر دو کشور بتوانند آن را در زندگی خود احساس کنند. در عین حال، چین و آمریکا به‌عنوان دو بازیگر تأثیرگذار در عرصه جهانی هوش مصنوعی، مسئولیت مشترکی در بهبود حکمرانی جهانی این فناوری و ترویج توسعه فراگیر آن بر عهده دارند.
در عصر هوش مصنوعی، آمریکا نه‌تنها از نظر ظرفیت نوآوری، بلکه از نظر توانایی در هماهنگ‌سازی منافع عمومی و شناخت واقع‌بینانه نقاط قوت دیگر کشورها نیز مورد سنجش قرار می‌گیرد. پیام اصلی و ساده نهفته در بحث «داده‌های آمریکا، پردازش در چین»، ضرورت برخورداری از نگاهی باز و حرکت در مسیر همکاری‌های عمل‌گرایانه برای توسعه است.
اگر آمریکا بتواند ذهنیت جنگ سرد را کنار بگذارد، به سمت چین گام بردارد، رویکردی مردم‌محور در پیش گیرد و هوش مصنوعی را در مسیری مثبت و در خدمت منافع عمومی توسعه دهد، همچنان این فرصت وجود دارد که فشارهای موجود به نیروی محرکه‌ای برای توسعه مشترک تبدیل شوند و هوش مصنوعی حقیقتاً در خدمت پیشرفت بشریت قرار گیرد. جهان به چنین همکاری‌ای نیاز دارد.
