خروج از کلاس درس رباتها؛ هوش مصنوعی چین مشاغل دنیای واقعی را بر عهده میگیرد
روز فارغالتحصیلی دیگر فقط مخصوص انسانها نیست.
سی ربات، اولین کلاس یک مدرسه رباتیک را در شهر هانگژو (در شرق چین) تشکیل دادند. بعد از دو ماه آموزش، چهار ربات فارغالتحصیل شدند و شغلهای رسمی پیدا کردند.
یکی از آنها راهنمای موزه در هانگژو شده است. دیگری در همان مدرسه رباتیک، تورهای بازدید برگزار میکند. ربات سوم کار بازرسی را در کارخانه تولیدی نستله در شهر تیانجین انجام میدهد و ربات چهارمی هم برای نواختن پیانو به کشور کره جنوبی سفر کرده است.
به کار گرفتن این رباتها یک چالش بزرگ را در ورود هوش مصنوعی به دنیای واقعی نشان میدهد: آموزش رباتها کاری نیست که یک سازنده یا خریدار به تنهایی از پس آن برآید. این کار نیاز به فضاها و امکانات مشترکی دارد که بتوان ماشینها را در تعداد زیاد آموزش داد، آزمایش کرد و ارتقا داد.
در شهر «شیونگان» (شهر آینده چین در جنوب غربی پکن)، انواع رباتها در یک مرکز آموزشی مخصوص، کارهای روزمره مثل بیرون گذاشتن زباله، چیدن قفسهها و جابهجایی کالاها را تمرین میکنند.
مربیان انسانی، رباتها را در محیطهایی شبیه به محل کار و فضاهای عمومی واقعی آموزش میدهند. آنها با عینکهای واقعیت مجازی و لباسهای رباتیک، حرکات رباتها را در این محیطهای شبیهسازیشده هدایت میکنند.
آماده کردن یک انسان برای شغلش کار راحتی نیست و آموزش دادن به یک ربات هم دستکمی از آن ندارد. لیو روی، یکی از مربیان این مرکز میگوید: «فقط برای اینکه به ربات یاد بدهیم چطور یک جسم را از زمین بردارد، نیاز به بیش از ۱۰۰۰ بار تکرار داشتیم.»
بعد از آن، نوبت به انجام پشتسرهم کارها رسید: برداشتن زباله، صاف ایستادن و انداختن آن درون سطل. یادگیری همین سه مرحله ساده، یک هفته دیگر زمان برد.
هر تلاشی که ربات انجام میدهد، اطلاعات و دادههای آموزشی جدیدی تولید میکند. مربیان این دادهها را دستهبندی میکنند، حرکتها را به قدمهای کوچکتر تقسیم میکنند و اشیاء درون تصاویر را به ربات میشناسانند. این کار به ربات کمک میکند بفهمد چه چیزی را میبیند و باید چه کار کند.
تا پایان ماه ژوئن، چین بیش از ۷۰ مرکز آموزش ربات ساخته یا راهاندازی کرده است و ۴۰ مرکز دیگر نیز در حال ساخت یا طراحی هستند.
این شبکه رو به رشد، بخشی از دنیای بزرگ هوش مصنوعی و رباتیک در چین است. در سال ۲۰۲۵، بیش از ۶۲۰۰ شرکت هوش مصنوعی در این کشور فعال بودند که ارزش این صنعت بیش از ۱.۲ تریلیون یوآن (حدود ۱۷۳.۹ میلیارد دلار) بود.
همچنین آمارهای رسمی نشان میدهند که چین در سال ۲۰۲۵ بیش از ۴۰۰ مدل ربات انساننمای کامل ساخته که این مقدار، بیشتر از نصف کل تولیدات دنیا است. در نیمه اول سال ۲۰۲۶ نیز سازندگان چینی ۹۷ درصد از بازار فروش رباتهای انساننما در جهان را به خود اختصاص دادند.
جیانگ لی، از دانشمندان برجسته رباتیک میگوید رباتهای هوش مصنوعی مرحله اول یعنی «اختراع و ساخت اولیه» را پشت سر گذاشتهاند، اما رسیدن به مرحله بعدی یعنی «تولید انبوه و کاربردی شدن» هنوز یک چالش است.
به گفته او، موانع اصلی شامل نبود استانداردهای مشخص، مدیریت مهندسی و آزمایشهای اولیه است. موضوع اصلی این است که بتوان رباتها را با شرایط و محیطهای مختلف در دنیای واقعی هماهنگ کرد.
کارخانههای فراوان و بزرگ چین نه تنها بازار کار خوبی برای رباتها فضا فراهم میکنند، بلکه محیطهای واقعی و شبیهسازیشده زیادی را در اختیار سازندگان میگذارند تا ماشینهای خود را در آنجا آزمایش کنند و بهبود ببخشند.
یک ابرکارخانه برای تولید داده
با زیاد شدن مدارس و مراکز آموزشی رباتیک، دادههای آموزشی به یک سرمایه اقتصادی تبدیل شدهاند؛ سرمایهای که برای ورود رباتها به دنیای واقعی حیاتی است.
هوش مصنوعی معمولی (مثل چتباتها) با خواندن متنها و اطلاعات فراوان اینترنت به سرعت پیشرفت کردهاند. اما رباتها باید یاد بگیرند که در دنیای واقعی حرکت و رفتار کنند؛ این کار به دادههایی نیاز دارد که از طریق کار واقعی در محیط فیزیکی به دست میآیند.
یک کارخانه، انبار یا رستوران به میزان متفاوتی از فشار، دقت و حرکت نیاز دارد. به دلیل تنوع زیاد این محیطها، جمعآوری دادههای آموزشی باکیفیت همچنان سخت و پرهزینه است. تحلیلگران میگویند بخش زیادی از این دادهها تا پیش از این هرگز به صورت منظم جمعآوری یا ذخیره نشده بودند.
در سال ۲۰۲۵ وقتی شرکتهای هوش مصنوعی خواستند سیستمهای دیجیتال خود را به فضای واقعی شهرها نزدیک کنند، برای خریدن مجموعهدادههای باکیفیت (که شامل میلیونها ساعت حرکت رباتیک بود) به گروه شیونگان مراجعه کردند.
چاو یوئه، یکی از مدیران این مجموعه میگوید در مدرسه رباتیک شیونگان، از این مجموعهدادهها برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی استفاده میشود. این دادهها وارد یک بانک اطلاعاتی شهری میشوند تا بعداً بتوان آنها را خرید و فروش کرد یا به اشتراک گذاشت.
از این جهت، این مدرسه رباتیک خودش یک «ابرکارخانه» است که سوخت اصلی (یعنی دادهها) را برای آموزش رباتها تولید میکند.
در یک مرکز ملی رباتیک در هانگژو، شرکتها میتوانند به پردازندههای قوی، دادهها و محیطهای تست دسترسی داشته باشند.
ژانگ هایوی، بنیانگذار یک شرکت رباتیک میگوید: «شرکتها در گذشته مجبور بودند دهها میلیون یوآن فقط برای خرید دادههای آموزشی خرج کنند تا یک برنامه واقعی بسازند. اما اکنون استارتاپها با عضویت در این مرکز میتوانند به همه این منابع ملی در یک جا دسترسی داشته باشند که هزینههای کار آنها را به شدت کاهش میدهد.»
ایده اصلی ساده است: به جای اینکه هر شرکت برای خودش یک میدان آموزشی و سیستم داده جداگانه بسازد، همگی از امکانات مشترک استفاده میکنند تا هزینهها کمتر شود و رباتهای آزمایشگاهی راحتتر به ماشینهای کار واقعی تبدیل شوند.
تکلیف انسانها چه میشود؟
با ورود رباتهای بیشتر به محیطهای کاری، یک سوال مهم پیش میآید: چه بلایی سر کارگران انسانی خواهد آمد؟
یو جیانگ، پژوهشگر آکادمی علوم چین میگوید تغییرات تکنولوژی شاید بعضی شغلها را از بین ببرد، اما شغلهای جدیدی هم درست میکند. او میگوید: «مثلاً وقتی خودروها جای کالسکه را گرفتند، درشکهچیها راننده ماشین شدند.»
شیونگ رونگ، استاد دانشگاه جهجیانگ میگوید رباتها به مرور زمان کارهای تکراری، سخت و خطرناک را انجام خواهند داد و انسانها روی کارهای مدیریتی، فناوری و خلاقیت تمرکز خواهند کرد.
دولت چین بهتازگی ۱۱ شغل جدید را به لیست مشاغل رسمی خود اضافه کرده است؛ از جمله «تکنسین رباتهای هوش مصنوعی» و «توسعهدهنده سیستمهای هوش مصنوعی».
کارشناسان میگویند آموزش همیشگی و یادگیری مهارتهای جدید برای کارگران ضروری است تا بتوانند خود را با این فضای کاری جدید وفق دهند؛ فضایی که در آن دقت و خستگیناپذیری ربات با فهم، همدلی و خلاقیت انسان ترکیب میشود.
