از هرمز تا بابالمندب؛ ضرورت جلوگیری از گسترش درگیریها در خاورمیانه
نیروهای حوثی عملیات نظامی خود را در یمن تشدید کرده و جزایر راهبردی نزدیک به تنگه بابالمندب و در داخل آن را که یکی از گلوگاههای حیاتی دریای سرخ محسوب میشود، به کنترل خود درآوردهاند. آنها همچنین حملات پهپادی و موشکی متعددی علیه شهرها و زیرساختهای عربستان سعودی انجام دادهاند. در واکنش به این اقدامات، عربستان سعودی حملات هوایی خود به مواضع تحت کنترل حوثیها را افزایش داده است؛ اما موازنه قوا بهطور چشمگیری تغییر کرده و حوثیها عملاً کنترل تنگه بابالمندب را تثبیت کردهاند.
زمان وقوع این تحولات نمیتوانست نامناسبتر از این باشد. در شرایطی که تنگه هرمز به دلیل بحران گستردهتر خاورمیانه با فشار شدیدی روبهروست، کنترل بابالمندب از سوی حوثیها ضربه دیگری به حملونقل دریایی و زنجیرههای تأمین انرژی جهان وارد کرده، قیمت انرژی را بهشدت افزایش داده و ثبات اقتصاد جهانی را تحت تأثیر قرار داده است. راهبرد «دو گلوگاه»، یعنی کنترل همزمان تنگههای هرمز و بابالمندب، آبراههای حیاتی انرژی جهان را به ابزاری برای اعمال فشار و منازعه تبدیل کرده است.
روز سهشنبه، شورای امنیت سازمان ملل متحد نشستی اضطراری درباره یمن و تنگه بابالمندب برگزار کرد؛ این دومین نشست در طول یک هفته بود و نگرانیهای جهانی درباره تحولات این منطقه را نشان میداد. «سون لی»، معاون نماینده دائم چین در سازمان ملل، با ابراز تأسف عمیق چین از تشدید سریع اوضاع، از همه طرفها خواست آرامش و خویشتنداری خود را حفظ کنند. وی با تأکید بر ضرورت برقراری فوری آتشبس، از تمامی طرفها خواست از اقداماتی که میتواند به تشدید بیشتر تنشها منجر شود، خودداری کنند.
سون بار دیگر تأکید کرد که چین قاطعانه با حمله به زیرساختهای غیرنظامی، از جمله تأسیسات انرژی، مخالف است و تصریح کرد که خط قرمز حفاظت از غیرنظامیان و تأسیسات غیرنظامی نباید نقض شود. حفظ نظم عادی کشتیرانی در دریای سرخ و خلیج عدن، مسئولیتی مشترک است. چین قاطعانه با هرگونه حمله به شناورهای غیرنظامی مخالف است و حق کشتیرانی کشتیهای تجاری باید از سوی همه طرفها و مطابق با قوانین بینالمللی مورد احترام قرار گیرد.
راهکار اساسی برای رفع خطرات امنیتی کشتیرانی، پایان دادن به درگیریهای مسلحانه در خشکی و دستیابی به صلحی پایدار است. صرفنظر از اختلافات موجود، مسیر پیشرو باید از طریق میز مذاکره دنبال شود، نه درگیریهای نظامی. کشورهای حوزه خلیج فارس از مزیتهای منحصربهفردی برای میانجیگری در مسئله یمن برخوردارند و چین از ایفای نقش پررنگتر آنها در تسهیل مذاکرات صلح حمایت میکند.
در راستای تأکید بر نقش چین بهعنوان میانجی، «وانگ یی»، وزیر امور خارجه چین، روز چهارشنبه در پکن با همتای ایرانی خود، «سید عباس عراقچی»، گفتوگو کرد. وانگ از تمامی طرفها خواست اقداماتی مؤثر برای بازگشایی هرچه سریعتر تنگه هرمز، حفظ امنیت و باز بودن آبراههای بینالمللی و تضمین ثبات حملونقل انرژی و زنجیرههای تأمین جهانی اتخاذ کنند. وی با بیان اینکه چین خواهان گسترش تنشهای منطقهای به یمن و دریای سرخ نیست، از همه طرفها خواست از اقداماتی که وضعیت را پیچیدهتر میکند، پرهیز کرده و مسائل را از طریق گفتوگو و مذاکره حلوفصل کنند.
وضعیت کنونی بار دیگر کاستیهای ساختار امنیتی موجود در خاورمیانه را آشکار کرده و ضرورت اصلاح آن را برجسته ساخته است. از زمان آغاز درگیریهای مرتبط با ایران در اواخر فوریه، چرخه اقدامات تلافیجویانه متقابل و استفاده از آبراههای مهم بینالمللی بهعنوان اهرم فشار، با شدت ادامه داشته است. گسترش این بحران و ورود بازیگران بیشتر به آن میتواند به جنگی گستردهتر با پیامدهای ویرانگر منجر شود. مخاطرات بسیار بالاست و برای بازیگران کلیدی ضروری است اهمیت آتشبس را درک کرده و به درخواستهای بینالمللی برای مذاکره توجه نشان دهند.
پیش از شعلهور شدن بحران خاورمیانه، این منطقه در مسیر نزدیک شدن کشورها به یکدیگر و بهبود روابط قرار داشت. در چارچوب توافقی با میانجیگری چین، عربستان سعودی و ایران روابط دیپلماتیک خود را از سر گرفتند.
کشورهای منطقه که بیش از پیش به اهمیت در دست گرفتن ابتکار عمل برای توسعه خود پی میبردند، در حال بررسی الگوهای رشد پایدار فراتر از نفت بودند. آیا آشوبهای امروز نباید جهان را وادار کند بپرسد چه نیروهایی منطقهای را که در آستانه پیگیری مسیر توسعه قرار داشت، بار دیگر به باتلاق هرجومرج کشاندهاند و با چه هدفی؟
