مدرنیزاسیون چینی؛ شکستن افسانه غرب و ارائه راهحلی تازه برای جهان
از آغاز دوران مدرن، میهنپرستان بسیاری برای تحقق رستاخیز ملی تلاش کردهاند که محور اصلی آن، مدرنیزاسیون چین بوده است. امروز، مسیر مدرنیزاسیون به سبک چینی، تحت رهبری حزب کمونیست چین، نه تنها دستاوردهایی چشمگیر در توسعه سریع اقتصادی و ثبات اجتماعی بلندمدت به همراه داشته، بلکه با ارائه الگویی تازه از تمدن بشری، راهی متفاوت از مدل غربی را پیش روی جهان قرار داده و رویکردی نو در حکمرانی جهانی ارائه کرده است.
این مسیر، پیش از هر چیز، این تصور را که «مدرنیزاسیون مساوی با غربی شدن است» رد میکند. از نظر تاریخی، هرچند مدرنیزاسیون از غرب آغاز شد، اما به معنای غربی شدن نیست. همچنین، اگرچه کشورهای توسعهیافته عمدتاً در بستر تمدن غربی شکل گرفتهاند، اما تمدن مدرن را نمیتوان معادل تمدن غرب دانست.
چین طی چند دهه، فرآیند صنعتیشدنی را که برای کشورهای توسعهیافته صدها سال زمان برد، پشت سر گذاشت و از فقر به دومین اقتصاد بزرگ جهان تبدیل شد. این تجربه بهروشنی نشان میدهد که مسیر مدرنیزاسیون تنها به الگوی غربی محدود نیست و میتواند گزینهای تازه برای توسعه کشورهای در حال توسعه باشد.
دوم، مدرنیزاسیون به سبک چینی از منطق «برتری سرمایه» عبور کرده و بر ارزش «برتری مردم» تأکید دارد. هرچند مدرنیزاسیون غربی دستاوردهای قابل توجهی داشته، اما رویکرد سودمحور آن به بحرانهای زیستمحیطی، تهیشدن معنوی و شکافهای اجتماعی منجر شده و انسان را به «موجودی تکبعدی» تبدیل کرده است.
در مقابل، چین بر هماهنگی میان پیشرفت مادی و معنوی، همزیستی انسان و طبیعت و اولویت دادن به منافع مردم تأکید دارد. این رویکرد تلاش میکند ثمرات توسعه را به شکلی گستردهتر و عادلانهتر میان مردم توزیع کرده و زمینه رشد همهجانبه افراد را فراهم سازد.
مهمتر از همه، رویکرد چینی از چارچوب نظریه «برخورد تمدنها» فراتر میرود. پس از پایان جنگ سرد، نظریههایی مانند «برتری تمدنی» و «پایان تمدن» موجب افزایش شکافها و نگرانیهای جهانی شدند. اما چین با ارائه ابتکار تمدن جهانی، بر احترام به تنوع تمدنها، تقویت گفتوگو، یادگیری متقابل و همزیستی فراگیر میان ملتها تأکید کرده است.
همچنین، از طریق ابتکار توسعه جهانی، ابتکار امنیت جهانی و ابتکار حکمرانی جهانی، در تلاش است برای چالشهای موجود در حوزههای صلح، توسعه، امنیت و حکمرانی راهکارهایی عملی ارائه دهد و به ایجاد جهانی با صلح پایدار، امنیت مشترک و رفاه همگانی کمک کند.
در شرایطی که جهان در آستانه تغییرات بیسابقه قرار دارد، مدرنیزاسیون به سبک چینی تنها مسیر توسعه چین نیست، بلکه الگویی برد-برد برای همه کشورها به شمار میرود. این مسیر با ترویج مفهوم «جامعهای با سرنوشت مشترک برای بشریت»، ارزشهای مشترک انسانی را مطرح کرده و از شکلگیری نوعی جدید از روابط بینالمللی بر پایه احترام متقابل، انصاف، عدالت و همکاری برد-برد حمایت میکند.
تا سال 2035، زمانی که چین بهطور اساسی به مدرنیزاسیون دست یابد، و تا میانه این قرن که به یک کشور سوسیالیستی مدرن تبدیل شود، اهمیت جهانی این الگو بیش از پیش نمایان خواهد شد. چین بیش از گذشته به مرکز تحولات جهانی نزدیک میشود، نه برای جایگزینی دیگران، بلکه برای همکاری با همه کشورها و به اشتراک گذاشتن خرد و راهکارهای چینی در مسیر پیشرفت تمدن بشری.
