در پیش رو بودن «لحظات دیپسیک» بیشتر؛ ایالات متحده آیا باز هم به دیوارکشی ادامه میدهد یا درس میگیرد؟
یک مدل هوش مصنوعی چینی پس از بهترین مدل آمریکایی و تنها با کسری از هزینههای آن توانسته است از نظر کدنویسی در رتبه دوم جهان قرار بگیرد. بسیاری از رسانهها این رویداد را «یک لحظه دیپ سیک دیگر» یا «دیپ سیک ۲» نامیدهاند.
«حظه اسپوتنیک» به زمانی اشاره دارد که پس از پرتاب اولین ماهواره توسط اتحاد جماهیر شوروی آمریکا ناگهان فهمید که از شوروی عقب ماند و باید به سرعت برای رسیدن به آن تلاش کند؛ «لحظه دیپ سیک» وامدار همان اصطلاح است و به یک گروه چینی اشاره دارد که در حال ساخت یک مدل بسیار کارآمد با منابع محدود است و با به چالش کشیدن دیدگاه متعارف در مورد وجود فاصله میان چین و ایالات متحده در زمینه هوش مصنوعی، نشانگر وقوع این تغییر بسیار مهم است که مدلهای هوش مصنوعی چینی اکنون میتوانند در مهمترین مسائل با دیگران رقابت کنند.
دیپ سیک نخستین مدلی بود که با یک فرایند استدلالی کمهزینه و با کارآیی بالا توانست مدلهای پرهزینه پیشرفته را دچار تزلزل کند. شرکت هوش مصنوعی «جیپو» نیز از همین شیوه پیروی میکند. مدل «جیالام ۵.۲» این شرکت در حالی وظایف کدنویسی با زمینه طولانی (long-context coding tasks) را انجام میدهد و از گردشهای کاری کامل توسعه نرمافزار شامل مراحل توسعه، آزمایش و استقرار پشتیبانی میکند که تقریباً یک ششم مدلهای مشابه آمریکایی هزینه دارد.
«جیالام ۵.۲»در پلتفرم «کد آرنا» (Code Arena) که به عنوان یکی از معیارهای سنجش مقیاس عملکرد مدلهای بزرگ برپایه مقایسههای کور است، توانست با کسب امتیاز ۱۵۹۵، رتبه دوم جهان و رتبه اول در بین تمام مدلهای در دسترس عموم موجود را به خود اختصاص دهد. جیالام ۵.۲ همچنین یک مدل متنباز است و به صورت رایگان برای استفاده یا تغییر در دسترس همه قرار دارد.
موضوع قابل توجه در مورد این مدل، منطق نهفته در پشت آن است.
شرکتهای چینی دیگر فقط برای افزایش قدرت و توانایی بیشتر مدلهای خود، تنها تراشه را روی هم انباشته نمیکنند و در عوض به داشتههای خود نظیر کارایی الگوریتمی، معماریهای هوشمندتر و مهندسی بیوقفه روی آوردهاند.
منابع محدود باعث ایجاد یک رویکرد عملگرایانهتر شده تا جایی که به عنوان مثال، معماری «ایندکس شر» (IndexShare) در جیالام ۵.۲، محاسبات هر توکن در یک زمینه ۱ میلیون توکنی را حدود ۲.۹ برابر کاهش میدهد و در عین حال باعث کاهش فاصله آن با مدلهای برتر آمریکایی از نظر کدنویسی بلندمدت به ۱ تا ۴ درصد میشود.
اکنون بازار هم در حال واکنش نشان دادن به این موضوع است و دادههای پلتفرم «اوپنروتر»(OpenRouter) نشان میدهد که سهم ارائه درخواستهای توکن به مدلهای گوگل، اوپن ای آی و انتروپیک از ۷۲ درصد در سال گذشته، هماکنون به ۳۰ درصد کاهش یافته و پیوسته بر تعداد کاربران مشتاق به استفاده از مدلهای منبع باز و ارزانتر و سریعتر چینی افزوده میشود. به قول یکی از تحلیلگران “برای پر کردن فرم بازپرداخت نیازی نیست که برنده جایزه نوبل باشید.”
چه چیزی میتواند مانع از وقوع دوباره این اتفاق شود؟ پاسخ این است: هیچ چیز!
تحریمها و کنترلهای صادراتی ایالات متحده مانع از پیشرفت هوش مصنوعی چین نشده و شاید در واقع آن را تسریع نیز کرده باشد. با قطع دسترسی به تراشههای پیشرفته، آزمایشگاههای چینی مجبور به یافتن راهحلهای جایگزین شدهاند و نسبت خودکفایی تراشههای هوش مصنوعی در چین از حدود ۱۰ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۴۱ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش یافته است.
اریک اشمیت، رئیس سابق گوگل، اخیراً اعتراف کرد که کنترلهای سختافزاری ایالات متحده “نتوانسته است چین را متوقف کند” و فاصله مدلهای هوش مصنوعی چینی و مدلهای پیشرفته ایالات متحده به حدود شش ماه کاهش یافته است.
با انتشار هر مدل جدید چینی، انتظارات نسبت به هزینه و دسترسی دگرگون میشود و شرکتهای آمریکایی مجبور به نشان دادن واکنش میشوند. شرکت انویدیا با وجود برتریهای خود در زمینه ارائه سختافزارها و نرمافزارهای منبع بسته، در مارس ۲۰۲۶ یک مدل وزن باز منتشر کرد که یک تغییر قابل توجه از نظر پویایی رقابتی به شمار میرود.
در سالهای آینده احتمالاً لحظات بیشتری از این دست نه تنها در زمینه کدنویسی، بلکه در حوزههای دیگر رخ خواهد داد که هر یک باعث کاهش بیشتر فاصلههای چین و آمریکا خواهد شد. تحریمها و کنترلها نه تنها باعث متوقف شدن این روند نخواهد شد، بلکه زمینه دست یافتن چین به راهحلهای عملیتر و کارآمدتر میشود.
پرسش این است که چگونه دو کشور میتوانند به شکلی در این حوزه رقابت کنند که به جای صرفا تلاش کردن برای شکست دادن یکدیگر، بتوانند به توسعه جهانی هوش مصنوعی کمک کنند؟ شواهد نشان میدهد که تلاش برای مهار دیگری کارساز نیست و هر چه آمریکا بیشتر سعی در محصور کردن هوش مصنوعی چینی باشد، چین مصممتر و کارآمدتر میشود.
«لحظه دیپسیک» هرگز یک رویداد مجزا نبوده و بیشتر باید آن را یک پیشنمایش از در راه بودن موارد بیشتر دانست. حال باید دید که آیا واشنگتن همچنان به دنبال دیوارکشی دور خودش خواهد بود و یا شروع به پرسیدن این سوال میکند که از رقیبی که به راز انجام کار بیشتر با منابع کمتر پی برده، چه چیزی میتواند بیاموزد.
