جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران؛ تولد “خاورمیانه جدید” از دل بحران

این روزها، با وجود نقض های متعدد آتش بس میان ایران و آمریکا، اخبار زیادی درباره احتمال قریب الوقوع بودن توافق میان دوطرف بعد از جنگ اخیر شنیده می‌شود. صرف نظر از این که این توافق چه زمانی محقق شود یا چه بندهایی را شامل گردد، “نفس” خود توافق است که درشرایط کنونی اوج تنش‌های میان تهران و واشنگتن و تلاشهای شدید تل آویو برای مانع شدن در برابر این توافق، از اهمیت فراوان برخوردار است و می توان آن را یک نشانه مهم برای گذار به سوی یک “خاورمیانه جدید” دانست.

دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا، در روزهای گذشته بارها اعلام کرده که در آینده نزدیک، توافقی بین تهران و واشنگتن امضا خواهد شد. مقامات جمهوری اسلامی هم که مشغول تبادل پیام با آمریکا با میانجیگری طرف پاکستانی هستند، احتمال دست یافتن به یک توافق در آینده ای نه چند دور را رد نکرده اند. هر دو طرف بنا به دلایل و منافع خود، بدنبال یک توافق هستند. هرگونه توافق بین طرفین، یک گام مهم بسوی شکل گیری شرایط جدید در خاورمیانه جدید محسوب می شود.

این توافق اما برای برخی ها در منطقه خوشایند نخواهد بود: اسرائیلی که نمی خواهد خاورمیانه جدید در چنین مسیری شکل بگیرد. شکل گیری هرگونه توافق میان ایران و آمریکا، حتی اگر کاملا هم منافع ایران را تامین نکند، باز هم برای اسرائیل ناخوشایند خواهد بود زیرا هدف اصلی که اسرائیل در این جنگ های 12 روزه و 40 روزه علیه ایران دنبال می کرد، عملا محقق نشده است.

تنش های آشکار و تقریبا بی سابقه اخیر میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو سران آمریکا و اسرائیل و اختلاف نظر شدید آنها درباره توافق با ایران و حملات اسرائیل به لبنان، نیز از جمله دیگر نشانه های شکل گیری معادلات تازه خاورمیانه و نشانه روشنی از گذار در این منطقه است. ترامپ برای اینکه بتواند زودتر به توافق با ایران دست یابد، بطور بی سابقه اسرائیل را برای متوقف کردن حملات به لبنان تحت فشار قرار داده است. ایران به صراحت اعلام کرده که هرگونه توافق و آتش بس با آمریکا، باید شامل پایان حمله به لبنان هم باشد.

درصورت امضای توافق احتمالی میان ایران و آمریکا، دو طرف با توجه به در نظر گرفتن منافع ملی خود، ممکن است در آغاز یک مسیر طولانی و دشوار برای حل گام به گام اختلافات دیرینه خود از جمله مسئله هسته ای و دیگر مسائل قرار گیرند. این تصور اگرچه سخت به نظر می رسد اما غیرممکن نیست. هرگونه توافق میان ایران و آمریکا، مورد استقبال کشورهای منطقه خاورمیانه(به استثنای اسرائیل و شاید هم امارات متحده عربی) و همسایگان چهار طرف ایران قرار خواهد گرفت و انتظار می رود روابط ایران و کشورهای حوزه خلیج فارس که بر اثر جنگ اخیر دچار تنش هایی شده بود، دیر یا زود روی ریل عادی قرار گیرد.

از طرف دیگر، شامگاه یکشنبه هفتم ژوئن، اتفاقی در خاورمیانه رخ داد که بی سابقه بود. ایران در پاسخ به حملات اسراییل به لبنان، موشک های بالستیک به اسراییل شلیک کرد. تا پیش از این هرگونه جنگ میان ایران و اسرائیل، از طرف اسرائیل شروع شده بود اما این بار ایران هرچند محدود اما در فاز جدیدی ظاهر شد. این اقدام ایران به عنوان یک رویداد جدید را نیز باید یکی دیگر نشانه های ظهور خاورمیانه جدید دانست.

این اقدام جدید ایران، دست کم چهار پیام یا معنای مهم داشت:

نخست، این حمله جایگاه ایران در آستانه امضای احتمالی توافق با آمریکا را تقویت کرد( هم از منظر منطقه ای و بین المللی هم از منظر افکار عمومی داخل ایران). دوم، ایران نشان دادن که حمایت از حزب الله و نیروهای مقاومت لبنان، همچنان خط قرمز تهران هستند و اتحاد راهبردی آنها ادامه خواهد یافت. سوم، با وجود دو جنگ متوالی، ایران همچنان از توان دفاعی برای استفاده از آن در مواقع ضروری برخوردار است. آنهم علیه اسرائیلی که تمام خاورمیانه (به استثنای ایران) آن را شکست ناپذیر می دانند.

علاوه بر مسائل مرتبط با اسرائیل، تحولات جاری منطقه خلیج فارس و آبراه راهبردی تنگه هرمز هم نشانه دیگری از ظهور یک خاورمیانه جدید است. بعد از جنگ 40 روزه، شرایط جدیدی بر تنگه هرمز حاکم شده است که به نظر می رسد حتی پس از پایان قطعی جنگ، این تنگه هرگز به شرایط قبلی بازنخواهد گشت.
همه این تحولات که در جریان بیش از یکصد روز اخیر با شروع حمله اسرائیل و آمریکا به ایران که با هدف اصلی براندازی و تغییر حکومت این کشور صورت گرفت، از سرعت و شتاب بالایی برخوردار بود اما با تاب آوری بالای ایران، هدف اصلی این حملات محقق نشد و سیر این تحولات سریع، ناگزیر به سمت شکل گیری شرایط جدید در منطقه خاورمیانه تغییر جهت داد؛ خاورمیانه ای جدید که با “خاورمیانه جدید” مد نظر اسرائیل، تفاوت فراوان دارد.