سیاست امنیتی کواد؛ همکاری یا رویارویی در آسیا؟
سایت بخش فارسی رادیو و تلویزیون مرکزی چین در گزارشی می نویسد: همزمان با پایان نشست یکروزه وزرای خارجه کشورهای عضو «گفتوگوی چهارجانبه امنیتی» (کواد) در روز سهشنبه در هند، این گروه بار دیگر موضوعات دریایی مرتبط با دریای شرق چین و دریای جنوب چین را برجسته کرد.
در سالهای اخیر، تقریباً هر بیانیه مشترکی که پس از نشستهای وزرای خارجه کواد منتشر شده، این مضامین را تکرار کرده است. با این حال، چنین ادعاهایی درباره حفظ بهاصطلاح «آزادی دریانوردی» نمیتواند این واقعیت را پنهان کند که این گونه تهدیدات به منبعی برای بیثباتی، تشدید تنشها و افزایش رویارویی در منطقه تبدیل شده است.
در شرایطی که بیشتر کشورهای منطقه آسیا-اقیانوسیه بر بهبود اقتصادی و یکپارچگی منطقهای تمرکز دارند، به نظر میرسد کواد مسیر متفاوتی را در پیش گرفته و مجموعهای از اقدامات جدید را معرفی کرده است؛ حرکتی که عمدتاً ناشی از رویکردی جنگ سردی برای مهار توسعه چین تلقی میشود.
پشت ادبیات دفاع از «قوانین» و «استانداردها» در کواد، منطق آشکار طردگرایی دیده میشود. از تقویت بهاصطلاح امنیت دریایی تا «کاهش وابستگی» در زنجیرههای تأمین، این گروه به ابزاری برای پیشبرد همکاریهای گزینشی و همسویی ایدئولوژیک تبدیل شده است که هدف آن بازسازی نظم منطقهای بر پایه خطوط ژئوپلیتیکی است.
چنین اقداماتی مستقیماً در تضاد با داستان موفقیت طولانیمدت این منطقه قرار دارد؛ موفقیتی که بر پایه باز بودن، یکپارچگی اقتصادی و همکاری عملی شکل گرفته، نه بر اساس رویارویی و سیاست بلوکی.
نگرانکنندهتر، روند رو به رشد امنیتیسازی همکاریهای اقتصادی و فناوری است. بخشهایی که زمانی عمدتاً بر اساس اولویتهای توسعه و تقاضای بازار پیش میرفتند، اکنون به شکل فزایندهای از زاویه امنیت ملی و رقابت راهبردی دیده میشوند. این تغییر نهتنها همکاریهای اقتصادی عادی را مختل میکند، بلکه فشار بیشتری بر کشورهای منطقه وارد میسازد.
اگرچه وزرای خارجه کواد نگرانی خود را نسبت به صلح و ثبات منطقه ابراز کردهاند، کمتر کسی از این تناقض غافل میشود که جنگی که واشنگتن علیه ایران آغاز کرده، خود به تابآوری زنجیره تأمین در سراسر آسیا-اقیانوسیه آسیب میزند.
اقتصادهای منطقهای مانند هند ـ که خود عضو کواد است ـ در حال حاضر پیامدهای ناشی از آشفتگی بازارهای جهانی انرژی را تحمل میکنند. در همین حال، نامشخص بودن زمان برگزاری نشست سران کواد، نشانهای از افزایش آشفتگی در این گروه است.
با این حال، جهان همچنان باید نسبت به کشورهایی که از این بلوک به عنوان پوششی برای تبلیغ نگرانیهای امنیتی بیاساس در منطقه و در خدمت دستور کار نظامیگرایانه خود استفاده میکنند، هوشیار باشد. توکیو مجموعهای از سیاستهای نظامیگرایانه از جمله تسهیل قوانین صادرات تسلیحات و تلاش برای بازنگری در قانون اساسی صلحطلب را دنبال کرده که زنگ هشدار را در سراسر منطقه به صدا درآورده است.
در سراسر جهان، شکوفایی همواره بر پایه باز بودن، فراگیری و همکاری برد-برد شکل گرفته است، نه بلوکهای انحصاری یا جبهههای ایدئولوژیک. در شرایطی که بسیاری از اقتصادهای در حال توسعه برای تحریک رشد اقتصادی و افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی تلاش میکنند، کشورها تمایل کمی به کشیده شدن در رقابتهای ژئوپلیتیکی دارند.
در سالهای گذشته، بیشتر کشورهای منطقه بارها مخالفت خود را با سیاستهای امنیتی بلوکی اعلام کرده و بر اهمیت همکاری و پرهیز از رویارویی تأکید داشتهاند.
بخشهای تجاری و محافل دانشگاهی نیز هشدار دادهاند که امنیتیسازی بیش از حد میتواند پویایی اقتصادی را تضعیف کند، کارایی زنجیره تأمین را کاهش دهد و عدمقطعیت را برای توسعه منطقهای افزایش دهد. این دیدگاهها باید برای کواد یک هشدار جدی تلقی شود.
تاریخ بارها نشان داده است که تلاش برای ساختن «حیاطهای کوچک با حصارهای بلند» به سختی میتواند احساس ناامنی را از بین ببرد. در بیشتر موارد، این تلاشها شکافها را عمیقتر میکند، بیاعتمادی را افزایش میدهد و تنشهای ژئوپلیتیکی را تشدید میکند.
آنچه منطقه نیاز دارد، چارچوبهای همکاریای است که توسعه، اعتماد متقابل و شکوفایی مشترک را بر همسویی ایدئولوژیک و محاسبات ژئوپلیتیکی ترجیح دهد. کواد باید درک کند که آینده آسیا در همکاری است، نه در رویارویی.
