سبقت تاریخی خورشید از زغالسنگ در چین؛ صدرنشینی انرژی پاک در ظرفیت برق
انرژی خورشیدی برای نخستینبار در تاریخ صنعت برق چین از نیروگاههای زغالسنگی پیشی گرفت و به بزرگترین منبع تولید برق این کشور از نظر ظرفیت نصبی تبدیل شد؛ تحولی که نشاندهنده شتاب گرفتن روند گذار چین به سمت انرژیهای سبز و کمکربن است.
بر اساس آمار اداره ملی انرژی چین که اول سپتامبر منتشر شد، ظرفیت نصبی انرژی خورشیدی این کشور تا پایان جولای به 1.286 میلیارد کیلووات رسید و اندکی از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی با 1.285 میلیارد کیلووات فراتر رفت. نیروگاههای فتوولتائیک اکنون 31.5 درصد از مجموع ظرفیت تولید برق چین را تشکیل میدهند.
برای درک ابعاد این ظرفیت، 1.286 میلیارد کیلووات تقریباً معادل ظرفیت 57 سد سهدره است. چین همچنین با اختلاف قابل توجه، بزرگترین ظرفیت خورشیدی جهان را در اختیار دارد؛ ظرفیتی که از ظرفیت خورشیدی کشورهای بزرگی مانند آمریکا، هند و آلمان و حتی مجموع ظرفیت خورشیدی اتحادیه اروپا بیشتر است.
این تحول در ادامه رشد شتابان انرژیهای تجدیدپذیر در چین طی سالهای اخیر رخ داده است. در پایان ژوئن 2023، مجموع ظرفیت نصبشده انرژیهای تجدیدپذیر چین برای نخستینبار از ظرفیت نیروگاههای زغالسنگی عبور کرد. تا سهماهه نخست 2025 نیز مجموع ظرفیت بادی و خورشیدی به 1.482 میلیارد کیلووات رسید که شامل 536 میلیون کیلووات انرژی بادی و 946 میلیون کیلووات انرژی خورشیدی بود.
یکی از مقامهای اداره ملی انرژی چین، این تحول را نقطه عطفی در ساختار انرژی این کشور دانست و گفت الگویی که بیش از یک قرن، از زمان شکلگیری صنعت برق، برتری زغالسنگ را بهعنوان بزرگترین منبع برق تضمین کرده بود، اکنون برای نخستینبار شکسته شده است. به گفته این مقام، این اتفاق در ادامه تحول دیگری در نیمه نخست 2026 رخ داده است که طی آن سهم برق تولیدشده از زغالسنگ در سبد تولید برق چین به کمتر از 50 درصد کاهش یافت.
تولید برق خورشیدی نیز به سرعت در حال افزایش است. از ژانویه تا جولای 2026، تولید برق فتوولتائیک چین به 802.4 میلیارد کیلوواتساعت رسید که 15.5 درصد بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بود. انرژی خورشیدی در این دوره 13 درصد از کل مصرف برق چین را تأمین کرد؛ به این معنا که بیش از یکهشتم برق مصرفی کشور مستقیماً از انرژی خورشیدی تأمین شده است.
با وجود این رشد، ظرفیت نصبی لزوماً به معنای تولید واقعی برق نیست. انرژی خورشیدی به نور روز و شرایط آبوهوایی وابسته است و ساعات بهرهبرداری آن همچنان با نیروگاههای زغالسنگی فاصله دارد. با این حال، تولید خورشیدی میتواند در ساعات اوج مصرف نقش مهمی در شبکه برق ایفا کند. برای نمونه، در 10 جولای، زمانی که تقاضای برق چین به رکورد 1.518 میلیارد کیلووات رسید، انرژی خورشیدی بیش از 35 درصد برق مصرفی در ساعات میانی روز را تأمین کرد.
چین همچنین بزرگترین و رقابتیترین زنجیره صنعتی فتوولتائیک جهان را در اختیار دارد. این کشور بخش عمده تولید جهانی ماژولهای خورشیدی را انجام میدهد و در فناوریهای مختلف سلولهای خورشیدی، از جمله سلولهای سیلیکونی کریستالی و فناوریهای نسل جدید مانند پروسکایت، سرمایهگذاری کرده است.
در دوره پانزدهمین برنامه پنجساله چین از 2026 تا 2030 نیز توسعه مدلهای جدید تولید برق خورشیدی در دستور کار قرار دارد. سامانههای یکپارچه فتوولتائیک و ذخیرهساز، نیروگاههای ترکیبی خورشیدی و حرارتی و تولید هیدروژن با استفاده از انرژی خورشیدی از جمله این طرحها هستند.
هدف این است که انرژی خورشیدی از منبعی وابسته به شرایط آبوهوایی به منبعی قابل پیشبینیتر و قابل اتکاتر تبدیل شود تا برق تولیدشده بتواند با ثبات بیشتر در شبکه منتقل و مصرف شود.
