رادیو و تلویزیون مرکزی چین اعلام کرد: اقدامات چین برای کاهش بحران در خاورمیانه
از زمانی که ایالات متحده و اسرائیل در 28 فوریه (9 اسفند) حملهای نابخردانه به ایران انجام دادند، این درگیری دو هفته ادامه یافته و نگرانیهای جدی درباره شکلگیری بحران جهانی نفت را برانگیخته است.
موضع و اقدامات چین از مدتها پیش توجه جامعه بینالمللی را به خود جلب کرده است. در عین حال، گاهی در گفتمان غربی ادعاهایی مانند «بیتفاوتی چین» یا «رها کردن ایران توسط چین» مطرح میشود. این روایتها نه تنها واقعیتها را تحریف میکنند، بلکه به جهان یادآوری میکنند که باید نسبت به کسانی که به دنبال گلآلودتر کردن اوضاع در خاورمیانه هستند، هوشیار باشد.
درگیریها در خاورمیانه همواره پیامدهای جانبی شدید به همراه داشتهاند. آتشبس فوری برای جلوگیری از تشدید بیشتر اوضاع و سپس بازگشت سریع به میز مذاکره به نحوی که خسارتهای وارده به ایران از سوی متجاوز آمریکایی – صهیونیستی جبران شود ، به اجماعی مشترک میان کشورهای منطقه و جامعه بینالمللی تبدیل شده است. به همین دلیل، چین با وجود آنکه طرف این درگیری نیست، از زمان آغاز خصومتها به طور فعال در میانجیگری دیپلماتیک مشارکت کرده و برای صلح در خاورمیانه تلاش کرده است. همانگونه که چین تأکید کرده، این جنگی است که نباید رخ میداد؛
طبق اطلاعات منتشرشده، چین از 1 تا 12 مارس با وزرای امور خارجه 12 کشور شامل ایران ، روسیه، عمان، فرانسه، اسرائیل، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، کویت، بحرین، پاکستان، قطر و مصر تماس تلفنی برقرار کرده است. همزمان، چین فرستاده ویژهای را برای میانجیگری دیپلماتیک به خاورمیانه اعزام کرده است. در شرایطی که درگیریها همچنان رو به تشدید است، تلاشهای چین برای کاهش تنشها و ایجاد فضای گفتوگو بیش از پیش از سوی کشورهای منطقه مورد توجه و قدردانی قرار گرفته است.
موضع چین کاملاً روشن است. وانگ یی، وزیر امور خارجه چین، در کنفرانس مطبوعاتی خود در جریان «دو نشست» در 8 مارس، پنج اصل برای رسیدگی به وضعیت ایران مطرح کرد: احترام به حاکمیت ملی، رد سوءاستفاده از زور، عدم دخالت در امور داخلی، ترویج حلوفصل سیاسی مسائل حساس و ایفای نقش سازنده از سوی قدرتهای بزرگ. این اصول چارچوب روشنی برای کاهش تنشها ارائه میدهند.
موضع چین در گفتوگو با همه طرفها ثابت بوده است: نخست، چین با استفاده از زور برای حل اختلافات مخالف است و تأکید میکند که راه اساسی برای جلوگیری از وخامت بیشتر اوضاع، توقف عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل است. دوم، چین گسترش دامنه حملات را نمیپذیرد، حملات کور به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی را محکوم میکند و از کشورهای خلیج فارس در تعیین آینده منطقه حمایت میکند. سوم، چین به ایفای نقش سازنده برای آرامسازی اوضاع و بازگرداندن صلح، به شیوه خود، ادامه خواهد داد.
آشکار است که پیشنهادهای چین به ریشههای درگیری توجه دارد و در عین حال نگرانیهای مشروع همه طرفهای درگیر را در نظر میگیرد. این پیشنهادها هم به بحران فوری و هم به صلح پایدار در منطقه میپردازد و نشاندهنده تعهد دیرینه چین به ترویج صلح در خاورمیانه است. برخی تحلیلگران نیز اشاره کردهاند که چین به دلیل روابط خوب با همه کشورهای خاورمیانه و تجربه گسترده در میانجیگری، میتواند نقش مثبتی در تلاشهای دیپلماتیک ایفا کند و کشورهای منطقه نیز چنین انتظاری دارند.
در واقع، بسیاری از تفسیرهای غربی که موضع چین را تحریف میکنند، درونی متناقض دارند و در برابر بررسی دقیق دوام نمیآورند. برخی ادعا میکنند که چین «ایران را رها کرده است»، در حالی که برخی دیگر میگویند چین «از ایران محافظت میکند». برخی معتقدند چین از جنگ سود میبرد و برخی دیگر آن را «بازنده» معرفی میکنند. حتی برخی از این روایتهای کاملاً متضاد از همان رسانهها منتشر میشود. این وضعیت نه فقط نشاندهنده تداوم ذهنیت جنگ سرد است، بلکه عناصری از جنگ اطلاعاتی را نیز آشکار میکند؛ تلاشی برای گلآلود کردن اوضاع با روایتهای تقابل بلوکی به منظور توجیه اقدامات نادرست و غیرقانونی ایالات متحده و اسرائیل.
در سالهای اخیر، خاورمیانه همچنان با بیثباتی روبرو بوده و خطر درگیری در سراسر منطقه افزایش یافته است. چین به طور مداوم برای صلح در منطقه تلاش کرده و متعهد به پرداختن به ریشههای مشکلات امنیتی آن بوده است. در مارس 2023، با میانجیگری چین، ایران و عربستان سعودی به آشتی دست یافتند که تأثیر مثبتی بر روند تنشزدایی و آشتی در منطقه داشت. در سال 2025 نیز چین نزدیک به 30 بار در شورای امنیت سازمان ملل متحد از عدالت در مسئله فلسطین حمایت کرد.
در موضوعات مهمی مانند مسئله هستهای ایران، یمن و سوریه نیز چین بارها ابتکارات مشخصی ارائه کرده است. یک پژوهشگر قطری نیز پیشتر گفته بود که موضع بیطرفانه و متعادل چین به این کشور امکان میدهد نقش میانجی منحصربهفردی میان طرفهای مختلف ایفا کند.
در این مقطع حساس که شعلههای درگیری همچنان در حال گسترش است، آنچه جامعه بینالمللی به آن نیاز دارد مسیری است که چرخه کنونی انتقامجویی را متوقف کند و در عین حال به نگرانیهای امنیتی مشروع همه طرفها رسیدگی کند. چشمانداز امنیت مشترک، جامع، مشارکتی و پایدار که در ابتکار امنیت جهانی مطرح شده، مرجع ارزشمندی برای رسیدگی به چالشهای امنیتی خاورمیانه به شمار میآید. امید میرود بازیگران بینالمللی بیشتری برای برقراری آتشبس و پایان دادن به جنگ به این تلاشها بپیوندند و زمینه بازگشت صلح و ثبات به خاورمیانه را فراهم کنند.
در برابر شرایطی پیچیده و بیثبات، چین نه جانبدار بوده و نه بیتفاوت. این کشور در کنار صلح، عدالت و انساندوستی ایستاده و با اتخاذ موضعی منصفانه و انجام اقدامات عملی، پلهایی برای کاهش تنشها ایجاد کرده است. چین به عنوان عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل متحد و دوست نزدیک کشورهای خاورمیانه، تلاشهای خود برای صلح را متوقف نخواهد کرد و صدای آن در دفاع از عدالت و انصاف خاموش نخواهد شد. چین به شیوه خود به تقویت ثبات در این منطقه بحرانزده ادامه خواهد داد.
