چرا چین همزمان سه فرستاده ویژه را راهی خاورمیانه و آفریقا کرد؟
«جای جون»، نماینده ویژه دولت چین در امور خاورمیانه، روز یکشنبه ۸ نوامبر (۱۷ آبان) به ایران سفر کرد و به ترتیب با علی باقری، معاون بین‌الملل شورای عالی امنیت ملی، مجید تخت‌روانچی، معاون سیاسی وزیر امور خارجه و محمد علی‌بک، دستیار وزیر و مدیرکل امور خلیج فارس وزارت امور خارجه ایران، دیدار کرد. دو طرف در این دیدارها درباره روابط دوجانبه و تحولات کنونی خاورمیانه به‌طور مفصل تبادل نظر کردند.
این سفر اقدامی جدا از سایر تحرکات دیپلماتیک نبود، بلکه بخشی از مجموعه برنامه‌هایی بود که وزارت امور خارجه چین در ابتدای ماه جاری میلادی اعلام کرده بود. مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، دوم نوامبر (۱۱ آبان) اعلام کرد که پکن در نیمه اول و دوم ماه نوامبر سه فرستاده ویژه را همزمان به غرب آسیا و شمال آفریقا اعزام می‌کند: جای جون به ایران، عمان و عربستان سعودی؛ لیو شیان‌فا، نماینده ویژه چین در امور آفریقا، به اتیوپی، جیبوتی و مصر؛ و هو چانگ‌چون، فرستاده ویژه امور شاخ آفریقا، به اریتره. مائو نینگ هدف این سفرها را در یک جمله خلاصه کرد: تشویق به گفت‌وگو و کاهش تنش.
این نخستین بار در بیش از هشت ماه گذشته و از زمان آغاز جنگ علیه ایران است که یک مقام بلندپایه چینی به این کشور سفر می‌کند. منطقه‌ای که ایران در آن قرار دارد، بار دیگر با خطر آغاز جنگ روبه‌رو شده است و انتخاب این مقطع حساس برای انجام سفرهای دیپلماتیک از سوی پکن، پیام روشنی دارد: تلاش برای تشویق به صلح.
اما اقدام چین در اعزام همزمان سه فرستاده ویژه، خود نشان‌دهنده فوریت شرایط است.
پس از یک دوره آرامش موقت، تنش‌ها میان آمریکا، ایران و اسرائیل بار دیگر افزایش یافته است. گزارش‌هایی منتشر شده که از آماده‌سازی طرح حمله جدید آمریکا و اسرائیل به ایران حکایت دارد و تهران نیز از تقویت توانمندی‌های خود سخن گفته است. همزمان، واشنگتن در کنار گزینه نظامی، فشار بر ایران را نیز افزایش داده است. ترامپ اعلام کرد که نیروی ویژه «دروازه آهنین» به‌طور کامل وارد عمل شده و قصد دارد با همراهی محاصره دریایی، مسیر تأمین کالاهای ایران را به‌طور کامل مسدود کند.
ایران نیز در واکنش به این فشارها موضعی متقابل اتخاذ کرده است. حسین محبی، سخنگوی سپاه پاسداران، اعلام کرد که ایران محدودیت برد موشک‌های خود را کنار گذاشته و توانایی دارد در جنگ نامتقارن، دشمن را در نقاطی که انتظارش را ندارد، هدف قرار دهد. در عرصه مذاکرات نیز ایران بر هفت شرط خود پافشاری می‌کند، در حالی که روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، این شروط را غیرمنطقی خوانده است.
در دیگر جبهه‌های منطقه نیز نشانه‌ای از آرامش دیده نمی‌شود. حملات هوایی به غزه همچنان ادامه دارد، اهدافی در جنوب لبنان زیر بمباران قرار دارند و حوثی‌ها و عربستان سعودی نیز به تبادل حملات ادامه می‌دهند.
در مسیر دریای سرخ تا شاخ آفریقا نیز آتش درگیری‌ها در حال گسترش به آن سوی دریاست. پیشروی ناگهانی اخیر حوثی‌ها، مصر، اتیوپی، جیبوتی و اریتره را همزمان با فشارهای اقتصادی و امنیتی روبه‌رو کرده است؛ فشارهایی که ممکن است در هر لحظه آتش درگیری‌ها در سومالی و سودان را نیز شعله‌ور کند.
در داخل منطقه شاخ آفریقا نیز اوضاع آرام نیست. اختلاف اتیوپی و اریتره بر سر دسترسی به دریای سرخ، به رویارویی نظامی در شهرهای مرزی منجر شده و دو طرف یکدیگر را به تجاوز نظامی متهم می‌کنند.
در چنین شرایطی، چین سه فرستاده ویژه خود را روانه منطقه کرده است. مقصدهای این فرستادگان متفاوت است، اما هدف همه آنها یکسان است: بازگرداندن طرف‌هایی که تا آستانه رویارویی پیش رفته‌اند، به میز مذاکره.
البته آتشی که چین تلاش می‌کند آن را خاموش کند، آتشی نیست که خود برافروخته باشد. در خاورمیانه و آفریقا، برخی کشورها نه‌تنها برای خاموش کردن شعله‌های بحران تلاشی نمی‌کنند، بلکه بر آتش آن می‌دمند و حتی خود مستقیماً وارد میدان می‌شوند و بمباران می‌کنند. کاری که چین انجام می‌دهد، صرفاً تشویق طرف‌ها به گفت‌وگو و کاهش تنش است.
این تلاش نه شکوه و هیمنه‌ای دارد و نه حتی از نگاه برخی، چندان واقع‌بینانه به نظر می‌رسد؛ نه درآمدی از فروش تسلیحات به همراه دارد و نه امتیاز ژئوپلیتیکی نصیب چین می‌کند. با این حال، هنگامی که برخی کشورها زورگویی می‌کنند و بحران می‌آفرینند، باید کشورهایی نیز برای حفظ آرامش و جلوگیری از تشدید اوضاع وارد عمل شوند.
تاریخ بارها نشان داده است که آتش‌افروزان معمولاً توان مهار آتشی را که برافروخته‌اند ندارند و در نهایت، این کسانی که از ابتدا در حاشیه ایستاده و نسبت به پیامدها هشدار داده‌اند، برای جمع‌آوری خرابی‌ها فراخوانده می‌شوند.
