مهارتهای جدید برای عصر هوش مصنوعی؛ تجربه چین از بازتعریف نیروی کار
در کنفرانس مهارتهای جهانی در شانگهای، چند شرکتکننده خارجی دور یک ربات جمع شدند تا ببینند این دستگاه چگونه به یک درخواست غیرمعمول، یعنی مشاوره درباره ازدواج، پاسخ میدهد. وقتی یکی از شرکتکنندگان مرد از ربات پرسید اگر همسرش زیاد صحبت کند چه کاری باید انجام دهد، ربات پیش از پاسخ دادن، پیشنهاد «قانون سه ثانیه» را مطرح کرد و باعث خنده حاضران شد.
این گفتوگوی صمیمانه، بازتابدهنده پرسشی گستردهتر در مسابقات مهارتهای جهانی امسال بود: کدام مهارتها برای هوش مصنوعی دشوارتر از همه قابل جایگزینی هستند و مردم در عصر هوش مصنوعی به چه توانمندیهای جدیدی نیاز خواهند داشت؟
هوش مصنوعی نمیتواند جایگزین چه چیزی شود
در بخش طراحی رسانههای تعاملی دیجیتال، شرکتکنندگان بیش از 20 ساعت درگیر مسابقه هستند و از برنامهریزی محصول گرفته تا پردازش تصویر، تولید ویدیو و طراحی تعامل را انجام میدهند. اگرچه هوش مصنوعی بخشی از کارهای پایه را بر عهده گرفته، آموزش در این حوزه همچنان بسیار دشوار است. جو جیاشیانگ، عضو تیم ملی آموزش چین، یک مرحله ششساعته تولید ویدیو را تشریح کرد که در آن شرکتکنندگان ممکن است مجبور شوند دهها یا صدها پارامتر را تنظیم کنند و انتقالهای تصویری را فریمبهفریم تغییر دهند.
جو گفت هوش مصنوعی میتواند جلوههای بصری را در چند ثانیه تولید کند، اما نتیجه معمولاً هنوز برای ارائه نهایی آماده نیست. ممکن است متن، جهت نگاه شخصیتها، انگشتان یا حرکات صورت ایرادهایی داشته باشند و این متخصصان هستند که باید مشکلات را تشخیص دهند و دستورهای دقیق برای اصلاح آنها ارائه کنند.
کوانگ یینگ، استاد دانشکده آموزش دانشگاه نرمال شرق چین، گفت یک طراح حرفهای میتواند «هوش مصنوعی را مانند یک دانشجوی دکترا آموزش دهد» و با تکیه بر تخصص و قضاوت خود، آن را به سمت نتایج بهتر هدایت کند. به گفته او، تکرار قضاوت و درک زیباییشناختی طراحان ماهر همچنان برای هوش مصنوعی دشوار است.
این پرسش تنها به کارهای خلاقانه محدود نمیشود. در مسابقه خردهفروشی، شرکتکنندگان چیدمان فروشگاه را طراحی میکنند، کالاها را مرتب میکنند و فروش حضوری و رسیدگی به شکایتهای شبیهسازیشده را انجام میدهند. لو چونهوا، مدیر محل برگزاری مسابقه، گفت: «رقابت اصلی در خردهفروشی، ایجاد ارزش عاطفی و تأثیرگذاری بر افراد است. این چیزی است که هوش مصنوعی نمیتواند جایگزین آن شود.»
یک تخصص، قابلیتهای متعدد
هوش مصنوعی همچنین تقاضا برای نیروی کاری را افزایش میدهد که بتواند یک تخصص اصلی را با مهارتهای دیجیتال و بینرشتهای ترکیب کند. در مسابقه صنعت 4.0، شرکتکنندگان تجهیزات مختلف تولیدی را در قالب یک سیستم واحد به هم متصل کردند و با شبیهسازی یک کارخانه هوشمند، به مهارتهایی از مونتاژ مکانیکی تا برنامهنویسی کنترلگرهای منطقی و تحلیل داده نیاز داشتند.
جانگ روی، معاون مدیر مرکز آموزش مهندسی دانشگاه فناوری و آموزش تیانجین، گفت: «کارگران ماهر در عصر جدید به یک تخصص به علاوه چندین قابلیت نیاز دارند.»
این تحول، ماهیت تخصصهای نرمافزاری را نیز تغییر داده است. در مسابقه فناوریهای وب، شرکتکنندگان باید نیازهای مشتریان را درک کنند، راهکار ارائه دهند، پایگاه داده ایجاد کنند و محصول نهایی را آزمایش کنند. وو یینگشیانگ، مربی تیم چین، گفت هوش مصنوعی روند تولید کد را سریعتر کرده و برنامهنویسان را به سمت مسئولیتهای گستردهتری سوق میدهد. او گفت: «امروز هر برنامهنویس میتواند مدیر پروژه و مدیر محصول شود.»
دادهها نیز از افزایش سریع تقاضا برای مهارتهای مرتبط با هوش مصنوعی در چین حکایت دارد. بر اساس دادههای مایمای، شمار فرصتهای شغلی تازه اعلامشده در حوزه هوش مصنوعی در دانشگاهها طی پنج ماه نخست سال 2026، 47.3 درصد نسبت به مدت مشابه سال گذشته افزایش یافته است. در پنج سال گذشته نیز بیش از 20 عنوان شغلی جدید که ارتباط نزدیکی با هوش مصنوعی دارند، به رسمیت شناخته شدهاند.
چین برای کاهش شکاف موجود در زمینه نیروی متخصص، اقدامات سریعی را آغاز کرده است. در ماه آوریل، پنج نهاد دولتی یک طرح عملیاتی با عنوان «هوش مصنوعی به علاوه آموزش» منتشر کردند. وزارت آموزش و پرورش نیز در ماه ژوئیه 27 برنامه را به فهرست رشتههای آموزش حرفهای اضافه کرد که حوزههایی مانند اقتصاد دیجیتال، هوش مصنوعی و رباتهای انساننما را دربر میگیرد.
مراکز آموزشی نیز خود را با این تغییرات هماهنگ میکنند. جی روی، مدیر کالج فناوری اطلاعات شانگهای، گفت این کالج قصد دارد در دوره پانزدهمین برنامه پنجساله، یعنی سالهای 2026 تا 2030، ساختار رشتههای حرفهای خود را با تمرکز بر هوش مصنوعی و دیجیتالی شدن صنایع بازطراحی کند.
با تحول نظام آموزشی، پرسش دیگر این نیست که آیا کارگران از هوش مصنوعی استفاده خواهند کرد یا نه، بلکه مسئله این است که چگونه با آن همکاری خواهند کرد. فرانسیس هورانت، رئیس سازمان جهانی مهارتها، گفت سازگار شدن با تغییرات آینده به معنای انتخاب میان انسان و هوش مصنوعی نیست. او گفت: «در نهایت، مسئله هوش مصنوعی نیست؛ بلکه ترکیب انسان و هوش مصنوعی است.» او در پاسخ به این پرسش که جوانان بیش از هر چیز به چه چیزی نیاز دارند، پاسخ کوتاهی داد: «یادگیری مادامالعمر».
