وقتی موزههای چین علم را از پشت ویترین بیرون میآورند
«لِهلِه»، کودک ۸ ساله، در برابر یک نمایشگر تعاملی در موزه علم و فناوری چین ایستاده بود. او دستش را جلو برد و مسیر پرواز یک پرستو را که روی صفحه حرکت میکرد، با انگشت دنبال کرد.
او پرسید: «چرا روی درخت نمیخوابه؟»
مادرش به نمونهای در همان نزدیکی اشاره کرد و توضیح داد که هر چهار انگشت پای پرستو به سمت جلو قرار گرفته و همین موضوع گرفتن شاخه درخت را برای این پرنده دشوار میکند. او به فرزندش گفت که پرستو حتی میتواند هنگام پرواز بخوابد.
این لحظه ساده از کنجکاوی، نمونهای از تجربهای است که موزههای علمی در سراسر چین تلاش میکنند برای بازدیدکنندگان ایجاد کنند؛ تجربهای که کمتر بر «فقط تماشای آثار» و بیشتر بر «درگیر شدن با علم» تمرکز دارد.
موزه علم و فناوری چین برآورد کرده است که موزههای علمی سراسر کشور در تعطیلات تابستان امسال بیش از ۳۰ میلیون بازدیدکننده داشتهاند. در همین مدت، بیش از ۱۰۰ هزار فعالیت آموزشی و تعاملی مبتنی بر نمایشگاه برگزار شد؛ چرا که موزهها روشهای جدیدی را برای ترکیب نمایشگاه، آموزش و تجربه عملی آزمایش میکنند.
در موزهای در پکن، نمایشگاه جدیدی درباره پرندگان بومی پایتخت، مناظر طبیعی مینیاتوری را با بیش از ۱۰۰ نمونه پرنده ترکیب کرده و محیطی فراگیر برای بازدیدکنندگان ایجاد کرده است تا با حیاتوحش محلی بیشتر آشنا شوند.
موزههای دیگر نیز از ظرفیتها و ویژگیهای منحصربهفرد مناطق خود استفاده میکنند.
در استان هیلونگجیانگ در شمال شرقی چین، موزه علمی استانی نمایشگاههایی درباره خاک سیاه این منطقه برپا کرده و بر اهمیت حفاظت از آن تأکید کرده است. در استان همجوار جیلین، یک نمایشگاه موضوعی، بازدیدکنندگان نوجوان را با زیستبوم منحصربهفرد کوههای چانگبای آشنا میکند. در استان شانشی نیز نمایشگاهی بر دستاوردهای مهم فناوری در حوزههایی مانند هوافضا و ساخت هوشمند تمرکز دارد.
اما این تغییر رویکرد تنها به آنچه بازدیدکنندگان پشت ویترینهای شیشهای میبینند محدود نمیشود.
در سراسر چین، موزههای علمی در حال انتقال فعالیتهای کلاسمحور به فضاهای نمایشگاهی خود هستند و «کلاسهای علمی» و حتی «کلاسهای هنری» به بخشی از برنامههای تابستانی برخی از این مراکز تبدیل شدهاند.
در استان سیچوان، موزه علمی استانی برنامهای مطالعاتی طراحی کرده که شامل پروژههای عملی مانند بازسازی حیات پیشاتاریخی و فعالیتهایی بر اساس کار یک مهندس آیرودینامیک است.
وانگ هوآن، مدیر موزه علم و فناوری سیچوان، گفت: «امیدواریم این برنامههای مطالعاتی بتوانند مرزهای تالارهای نمایشگاهی سنتی را بشکنند و علم را از چیزی که صرفاً دیده میشود، به چیزی تبدیل کنند که میتوان آن را لمس کرد، با خود برد و به اشتراک گذاشت.»
به گفته وانگ، این موزه در طول تابستان حدود ۵۳۰ هزار بازدیدکننده داشته و ظرفیت چندین دوره از اردوهای مطالعاتی آن نیز بلافاصله پس از آغاز ثبتنام تکمیل شده است.
در نقاط دیگر نیز موزهها روشهای متنوعی را برای تجربیتر و جذابتر کردن آموزش علم آزمایش میکنند.
موزه علم و فناوری شیامن در استان فوجیان، نمایشگاهی ویژه با بیش از ۱۰۰ فسیل کمیاب برپا کرده و در کنار آن، رژهای با موضوع هوش مصنوعی و اجرای زنده پاکسازی فسیلها برگزار کرده است. موزه علم و فناوری کوآنژو نیز با استفاده از چالشهای واقعی، اجراهای صحنهای و بازدیدهای شبانه، برنامهای با عنوان «شب شگفتانگیز علمی» ایجاد کرده است.
بر اساس اعلام شبکه موزههای استانی، موزههای علمی سراسر فوجیان در طول تابستان بیش از ۲.۰۷ میلیون بازدیدکننده داشتهاند.
این تغییرات همچنین فراتر از فعالیت موزههای منفرد در حال گسترش است.
در تیانجین، موزه علمی محلی با دانشگاهها و سازمانهای آموزش علوم نوجوانان برای برگزاری اردوهای تابستانی و برنامههای دیگر همکاری کرده است. این موزه همچنین میزبان یک برنامه مطالعاتی بود که جوانان تیانجین و سینکیانگ را گرد هم آورد.
در مغولستان داخلی، موزه علمی منطقهای با موزه علم و فناوری شنژن در یک برنامه علمی سیار همکاری کرد و منابع پیشرفته نوآوری شنژن را با منابع آموزش علوم محلی ترکیب کرد.
در استان آنهویی، یک برنامه عمومیسازی علم در سطح پایه به ۱۱ منطقه گسترش یافته و موزهها در شهرهایی مانند هفی، هوآنگشان، آنچینگ و هوآینان برنامههایی را برگزار کردهاند. در استان گانسو نیز منابع آموزش علوم به شهرها و شهرستانهای واقع در امتداد راهرو هکسی منتقل شده و موزههای محلی، خودروهای سیار علمی و موزههای علمی گردشی، این آموزشها را به جوامع و روستاها رساندهاند.
در مجموع، این برنامهها نشاندهنده تغییر تدریجی در شیوه استفاده از موزههای علمی است؛ تغییری از مکانهایی که بازدیدکنندگان عمدتاً به تماشای آثار میپردازند، به فضاهایی که در آنها میتوانند در آزمایشها، فعالیتها و برنامههای آموزشی مشارکت کنند.
موزهها در حال ایجاد راههای بیشتری برای تعامل بازدیدکنندگان با آنچه میبینند هستند و همزمان، آموزش علوم را از تالارهای اصلی نمایشگاه به داخل جوامع گسترش میدهند.
«ماه ملی عمومیسازی علم» در چین از اول سپتامبر (دهم شهریور) آغاز شده و موزه علم و فناوری چین و موزههای سراسر کشور خود را برای دور تازهای از نمایشگاهها و فعالیتها آماده میکنند.
برای کودکانی مانند لِهلِه، شاید پاسخ به این پرسش که چرا یک پرستو روی درخت نمیخوابد، به اندازه خودِ پرسش اهمیت نداشته باشد؛ همان نوع کنجکاوی که موزههای علمی بیش از پیش امیدوارند بازدیدکنندگان آن را با خود به خانه ببرند.
