GPPAD و پایان عصر نسخههای تکراری توسعه
برای دههها، جهان در حال توسعه با فرمولهایی مواجه بود که وعده کاهش فقر میدادند اما اغلب به وابستگی اقتصادی، بدهی و شکاف عمیقتر اجتماعی منتهی میشدند. اکنون با آغاز به کار GPPAD در پکن، نشانههایی از شکلگیری رویکردی متفاوت دیده میشود. مدلی که تلاش میکند توسعه را از قالب توصیههای کلیشهای خارج کرده و به فرآیندی عملی، بومی و مشارکتی تبدیل کند.
دکتر عبدالرضا عزیزی_ نماینده سابق مجلس شورای اسلامی ایران
بخش بزرگی از بحران فقر در جهان امروز، نتیجه نابرابری در دسترسی به فرصتهاست. بسیاری از کشورها نه به دلیل کمبود منابع، بلکه به دلیل ضعف زیرساخت، محدودیت فناوری و نبود شبکههای پایدار اقتصادی، از چرخه رشد جهانی عقب ماندهاند. همین مسئله موجب شده نگاه صرفاً مالی به موضوع فقر، کارآمدی خود را از دست بدهد.
در چنین شرایطی، GPPAD تلاش میکند تعریف تازهای از همکاری توسعهای ارائه دهد. در این چارچوب، مسئله اصلی تنها انتقال سرمایه نیست، بلکه ایجاد ظرفیت برای رشد مستقل کشورها اهمیت پیدا میکند. به همین دلیل، مفاهیمی مانند آموزش تخصصی، توسعه کشاورزی مدرن، اتصال زیرساختی و دسترسی به فناوری، به محورهای اصلی این ابتکار تبدیل شدهاند.
چین طی سالهای گذشته نشان داده که توسعه میتواند از دل برنامهریزی دقیق و سرمایهگذاری هدفمند شکل بگیرد. تحول روستاهای فقیر، گسترش صنایع محلی و ارتقای شبکههای حملونقل در این کشور، نمونهای از رویکردی است که اقتصاد را مستقیماً به بهبود کیفیت زندگی مردم پیوند میدهد. همین تجربه اکنون به پشتوانه اصلی GPPAD تبدیل شده است.
نکته مهم اینجاست که این ابتکار برخلاف بسیاری از الگوهای سنتی، بر یکسانسازی مسیر توسعه تأکید ندارد. هر کشور میتواند بر اساس ویژگیهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی خود، مدل مناسب را انتخاب کند. این انعطافپذیری، یکی از دلایل توجه گسترده کشورهای در حال توسعه به GPPAD محسوب میشود.
در سالهای اخیر، جهان شاهد افزایش بحرانهایی بوده که مستقیماً با مسئله فقر ارتباط دارند. از مهاجرت گسترده گرفته تا ناامنی غذایی و تنشهای اجتماعی. بسیاری از کارشناسان معتقدند بدون ایجاد رشد متوازن در مناطق محروم، دستیابی به ثبات جهانی دشوار خواهد بود. از این منظر، ابتکارهایی مانند GPPAD فقط پروژههای اقتصادی نیستند و بخشی از تلاش برای ایجاد امنیت و ثبات بلندمدت در جهان به شمار میروند.
یکی از ابعاد قابل توجه این سازوکار، مشارکت همزمان دولتها، دانشگاهها، بخش خصوصی و نهادهای بینالمللی است. این مدل چندجانبه میتواند مسیر تازهای برای تبادل تجربه و اجرای پروژههای مشترک ایجاد کند. برخلاف رویکردهای قدیمی که اغلب تصمیمها در سطوح محدود سیاسی گرفته میشد، GPPAD تلاش دارد فرآیند توسعه را به یک همکاری گسترده اجتماعی و اقتصادی تبدیل کند.
چین همچنین در سالهای گذشته سرمایهگذاری گستردهای در حوزه فناوریهای کشاورزی و آموزش نیروی انسانی انجام داده است. بسیاری از کشورهای در حال توسعه اکنون به دنبال آن هستند که از این تجربیات برای افزایش بهرهوری و کاهش آسیبپذیری اقتصادی استفاده کنند. در شرایطی که تغییرات اقلیمی امنیت غذایی را تهدید میکند، انتقال فناوری و دانش میتواند نقشی تعیینکننده در کاهش فقر ایفا کند.
اهمیت GPPAD تنها به پروژههای اقتصادی محدود نمیشود. این ابتکار در واقع بخشی از تغییرات بزرگتر در ساختار اقتصاد جهانی است. تغییری که در آن کشورهای جنوب جهانی تلاش میکنند سهم بیشتری در طراحی مسیر توسعه بینالمللی داشته باشند. افزایش همکاری میان اقتصادهای نوظهور میتواند توازن تازهای در نظام اقتصادی جهان ایجاد کند و فرصتهای بیشتری برای کشورهایی فراهم آورد که سالها در حاشیه فرآیند توسعه قرار داشتهاند.
جهان امروز بیش از هر زمان دیگری به الگوهای تازه همکاری نیاز دارد. بحرانهای پیچیده کنونی نشان دادهاند که توسعه پایدار بدون مشارکت واقعی و متوازن کشورها امکانپذیر نیست. GPPAD را میتوان نشانهای از همین تغییر دانست. تلاشی برای عبور از سیاستهای کوتاهمدت و حرکت به سوی مدلی که بر توانمندسازی، انتقال تجربه و منافع مشترک استوار است.
اگر این ابتکار بتواند میان رشد اقتصادی، توسعه انسانی و همکاری بینالمللی تعادل ایجاد کند، احتمالاً در آینده به یکی از مهمترین سازوکارهای مقابله با فقر در جهان تبدیل خواهد شد. اکنون بسیاری از کشورهای در حال توسعه با دقت مسیر این ابتکار را دنبال میکنند. مسیری که شاید بتواند فصل تازهای در تاریخ توسعه جهانی رقم بزند.
دکتر عبدالرضا عزیزی_ نماینده سابق مجلس شورای اسلامی ایران
