ائتلاف پنج چشم و بحران بیاعتمادی؛ متحدانی که به هم رحم نمیکنند
در افکار عمومی جهان، اخیراً دو خبر قابل تأمل منتشر شده است. کنار هم قرار دادن این دو خبر، تصویری از یک نمایش طنزآمیز سیاسی را ترسیم میکند که در آن بازیگران اصلی، خودشان به یکدیگر ضربه میزنند.
نخست، سازمان اطلاعات داخلی بریتانیا (MI5) به همراه نهادهای اطلاعاتی کشورهای عضو «پنج چشم» (Five Eyes) بار دیگر با تکیه بر ادعاهای همیشگی درباره «منابع ناشناس» و «ارزیابیهای داخلی»، مدعی شدند که چین از طریق پلتفرمهای آنلاین در تلاش برای جذب نظامیان و سیاستمداران غربی است. این اتهامات موضوع تازهای نیست. این ائتلاف هر چند وقت یکبار همان ادعاها را تکرار کرده و همکاریهای عادی علمی و تجاری را به «فعالیتهای جاسوسی» نسبت میدهد. مسئله اینجاست که تاکنون هیچگاه نتوانسته شواهدی قانعکننده برای اثبات این ادعاها ارائه کند. ائتلاف «پنج چشم» هنگام متهم کردن چین، بهکلی فراموش میکند که خود یکی از بدنامترین ائتلافهای اطلاعاتی جهان است.
اما جالبتر از آن، گزارشی بود که چند روز بعد در روزنامه نیویورک تایمز منتشر شد. بر اساس این گزارش، اسرائیل مذاکرات میان آمریکا و ایران را شنود میکرده است. در این گزارش آمده که اسرائیل تلاش داشته ارتباطات مقامهای ارشد آمریکایی درباره مذاکرات هستهای و سیاستهای خاورمیانه را رهگیری کند. هدف نیز روشن بوده است؛ اطلاع از جزئیات مواضع آمریکا در مذاکرات تا بتواند در زمان مناسب بر روند گفتوگوها تأثیر بگذارد و مسیر آنها را تغییر دهد.
این دو خبر تقریباً همزمان منتشر شدند. یعنی ائتلاف «پنج چشم» تازه با ژست «ما در معرض تهدید هستیم» ظاهر شده بود که بلافاصله با اقدام جاسوسی یکی از نزدیکترین متحدان آمریکا، یعنی اسرائیل، با واقعیتی متفاوت روبهرو شد. و کسی که هدف این اقدام قرار گرفت، رهبر همین اردوگاه بود: آمریکا.
در اینجاست که با پدیدهای قابل توجه مواجه میشویم؛ شبکهای اطلاعاتی که خود را فشردهترین و هماهنگترین سازوکار اشتراک اطلاعات در جهان معرفی میکند، در درون خود سرشار از بیاعتمادی، سوءاستفاده و حتی شنود متقابل است.
به بیان روشنتر، ائتلاف «پنج چشم» شامل آمریکا، بریتانیا، کانادا، استرالیا و نیوزیلند، در ظاهر حلقهای از متحدان نزدیک و هماهنگ به نظر میرسد. اما عملکرد واقعی آن چندان درخشان نیست. اسناد متعددی که طی سالهای گذشته افشا شدهاند نشان میدهند این ائتلاف نه تنها کشورهای رقیب را تحت نظارت گسترده قرار داده، بلکه با متحدان نزدیک خود نیز رفتاری متفاوت نداشته است. صدراعظم آلمان، رئیسجمهور فرانسه، رئیسجمهور برزیل، نخستوزیر ژاپن و رئیسجمهور کره جنوبی، همگی در مقاطعی هدف شنود این شبکه قرار گرفتهاند.
وقتی این ائتلاف حتی به نزدیکترین شرکای خود نیز اعتماد ندارد، طبیعی است که متحدان آن هم نسبت به یکدیگر بیاعتماد باشند. ماجرای شنود اسرائیل از آمریکا تنها بخش کوچکی از واقعیت است. پیش از این نیز آمریکا از به اشتراک گذاشتن برخی اطلاعات حساس مربوط به مذاکرات روسیه و اوکراین با شرکای «پنج چشم» خودداری کرده بود؛ اقدامی که خود نشانهای از شکافهای موجود در این شبکه است. پس از افشای این ماجرا نیز پنتاگون سطح تهدید ضدجاسوسی اسرائیل را به بالاترین درجه افزایش داد.
در چنین ائتلافی، شریک اطلاعاتی امروز ممکن است به هدف شنود فردا تبدیل شود. برای ساختاری که بر پایه شنود گسترده و فریب شکل گرفته، اعتماد هیچگاه عنصر اصلی نبوده است؛ بلکه بیاعتمادی در مرکز آن قرار داشته است.
وقتی یک ائتلاف اطلاعاتی حتی با نزدیکترین متحدان خود نیز صادق نیست، اتهاماتی که متوجه دیگران میکند، بیش از آنکه در راستای حفظ امنیت باشد، تلاشی برای پوشاندن ضعفهای درونی خود به نظر میرسد. به همین دلیل نیز این اتهامات اغلب به موضوعی برای تمسخر تبدیل میشوند.
ائتلاف «پنج چشم» که یادگاری از دوران جنگ سرد به شمار میرود، همچنان بر ذهنیت حاصلجمع صفر و سیاست تقابل پافشاری میکند. اما باشگاهی که حتی قادر به ایجاد اعتماد واقعی میان اعضای خود نیست، در نهایت با فرسایش هژمونی اطلاعاتی خود روبهرو خواهد شد؛ زیرا صحنههای «آی دزد، آی دزد» بارها و بارها تکرار خواهند شد.
