دو مسیر متفاوت چین و آمریکا در تأمین انرژی مراکز داده
انتخابات میان‌دوره‌ای کنگره آمریکا تازه به پایان رسیده بود که موضوعی غیرمنتظره در کانون توجه قرار گرفت به نام مراکز داده.
به گزارش مؤسسه اطلاعات انتخاباتی بالوت‌پدیا، در 10 ایالت آمریکا 41 همه‌پرسی محلی درباره مراکز داده برگزار شد که در 40 مورد، رأی‌دهندگان از محدود کردن یا مخالفت با احداث این مراکز حمایت کردند. جینا هینوخوسا، فرماندار جدید تگزاس، تعلیق صدور مجوز تأسیس مراکز داده را به یکی از وعده‌های اصلی کارزار انتخاباتی خود تبدیل کرد و گفت این تعلیق تا زمان تصویب قانونی در مجلس ایالتی برای حمایت از ساکنان ادامه خواهد داشت.
کیشا لنس باتمز، فرماندار جدید جورجیا نیز در جریان رقابت‌های انتخاباتی خواستار توقف ساخت مراکز داده جدید شد تا پیامدهای آن مورد ارزیابی قرار گیرد. نتایج نظرسنجی شبکه ان‌بی‌سی نشان می‌دهد 76 درصد پاسخ‌دهندگان با ساخت مرکز داده جدید در محله خود مخالف‌اند.
در حال حاضر، بیش از 400 مصوبه برای توقف یا ممنوعیت ساخت مراکز داده در سراسر آمریکا در دست بررسی یا اجراست. داگ کالیداس، معاون ارشد امور دولتی سازمان غیرانتفاعی آمریکایی‌ها برای نوآوری مسئولانه، می‌گوید موج مخالفت‌ها با مراکز داده هر روز شدیدتر می‌شود و به احتمال زیاد به یکی از موضوعات اصلی انتخابات ریاست‌جمهوری 2028 تبدیل خواهد شد.
همه این تحولات را می‌توان به یک واقعیت اساسی نسبت داد: آمریکا در مسیر گسترش ظرفیت محاسباتی خود با مانعی جدی ناشی از کمبود برق و دشواری دریافت مجوزها روبه‌رو شده است.
مورگان استنلی پیش‌بینی می‌کند مراکز داده آمریکا تا سال 2028 به حدود 97 گیگاوات برق نیاز داشته باشند؛ در حالی که ظرفیت موجود 70 گیگاوات کمتر از میزان مورد نیاز خواهد بود. حتی با در نظر گرفتن گاز طبیعی، پیل‌های سوختی و انرژی هسته‌ای نیز همچنان شکافی معادل 33 گیگاوات باقی می‌ماند. این کمبود صرفاً یک عدد نیست.
شرکت ایکس‌ای‌آی در ایالت می‌سی‌سی‌پی، هشت ژنراتور مجهز به موتورهای هواپیماهای بازنشسته نصب کرد تا برق مورد نیاز مرکز داده خود را تأمین کند. شرکت اوراکل نیز پس از آنکه نهادهای نظارتی چندین بار با صدور مجوز خط لوله گاز طبیعی در نیومکزیکو مخالفت کردند، برای توسعه‌دهنده این پروژه اخطار فورس‌ماژور فرستاد و بهره‌برداری از خط لوله را نزدیک به شش ماه به تعویق انداخت.
منطق مشترک در همه این موارد روشن است: پروژه در انتظار برق است، برق در انتظار مجوز و مجوز نیز در انتظار پایان کشمکش‌های سیاسی. تقاضا برای ظرفیت محاسباتی در آمریکا از ظرفیت افزوده‌شده به شبکه برق پیشی گرفته است؛ در حالی که توسعه شبکه برق با یک دور تأمین مالی یا تلاش یک شرکت به سرانجام نمی‌رسد.
در سوی دیگر، تجربه چین نشان می‌دهد مسئله صرفاً به بزرگ‌تر بودن مقیاس ظرفیت محاسباتی محدود نمی‌شود؛ نکته اصلی این است که توسعه این ظرفیت از همان ابتدا با برنامه‌ریزی در حوزه انرژی همراه بوده است. به گزارش روزنامه چینی کارگران، بیش از 60 درصد ظرفیت محاسباتی چین در شرق این کشور قرار دارد، در حالی که 70 درصد انرژی‌های تجدیدپذیر در غرب متمرکز است؛ این ناهماهنگی مکانی و زمانی یک واقعیت عینی به شمار می‌رود.
طرح موسوم به داده از شرق، محاسبه در غرب به معنای انتقال سرورها به غرب نیست، بلکه هدف آن انتقال ظرفیت محاسباتی به مناطقی است که برق کافی دارند، نه اینکه برق به دنبال ظرفیت محاسباتی حرکت کند. در منطقه جدید گوی‌آن در استان گوئی‌جو، یک ماژول محاسباتی با سامانه خنک‌کننده مایع، در کمتر از سه ماه مراحل پیش‌ساخت در کارخانه و نصب در محل را پشت سر گذاشته است. پروژه جامع مرکز داده شرکت جونگ‌جین دیتا در اولان‌قاب نیز شامل ساخت نیروگاهی با ظرفیت 300 مگاوات از انرژی‌های تجدیدپذیر است که سالانه حدود 848 میلیون کیلووات‌ساعت برق سبز برای مصرف خود تولید می‌کند.
این نیروگاه در جولای 2025 به بهره‌برداری رسید. همچنین در جونگ‌وی، واقع در حاشیه جنوبی صحرای تنگر، مجموعه‌ای از مراکز داده ساخته شده است. به گزارش شبکه انرژی چین، چهار خط اختصاصی 110 کیلوولتی، برق تولیدی نیروگاه خورشیدی 500 مگاواتی را که در فاصله یک کیلومتری قرار دارد، مستقیماً به اتاق‌های سرور منتقل می‌کنند و میزان تلفات انتقال برق را از 5 درصد به کمتر از 3 درصد کاهش داده‌اند.
با کنار هم قرار دادن این دو مجموعه واقعیت، مشخص می‌شود که تفاوت اصلی در قدرت فناوری دو کشور نیست، بلکه به شیوه پیشبرد پروژه‌های زیرساختی بازمی‌گردد. در آمریکا، برق به دنبال پروژه می‌رود؛ به این معنا که ظرفیت محاسباتی ساخته شده یا مراحل برنامه‌ریزی آن به پایان رسیده و پس از آن، جست‌وجو برای تأمین برق و انتظار برای دریافت
مجوزها آغاز می‌شود. اما چین شبکه برق را از پیش آماده می‌کند: برنامه‌ریزی برای شبکه برق و ظرفیت محاسباتی به‌صورت هم‌زمان و بر اساس یک نقشه انجام می‌شود، پست‌های برق زودتر مستقر می‌شوند، خدمات تأمین برق پیش از آغاز ساخت مرکز داده آماده می‌شوند و خطوط اختصاصی برق سبز نیز هم‌زمان با مراکز داده در نظر گرفته می‌شوند.
بر اساس برآورد گلوبال تایمز، تکمیل و تحویل پروژه‌های مراکز داده در آمریکا معمولاً بیش از سه سال طول می‌کشد، در حالی که دوره معمول تحویل پروژه‌های مشابه با ظرفیت 100 مگاوات در چین به حدود 12 ماه کاهش یافته است. هزینه ساخت به ازای هر مگاوات در آمریکا حدود 8 تا 12 میلیون دلار و در چین حدود 5.5 تا 6.5 میلیون دلار است.
برای هر کشوری، زمانی که رقابت بر سر زیرساخت‌های هوش مصنوعی به مسئله برق می‌رسد، دیگر موضوع اصلی این نیست که کدام طرف سریع‌ترین تراشه را تولید می‌کند؛ بلکه مسئله این است که کدام طرف می‌تواند ظرفیت محاسباتی را با هزینه‌ای قابل‌تحمل و به شکلی پایدار در اختیار کاربران عادی قرار دهد.
