از کاوش‌های علمی تا باستان‌شناسی دیجیتال؛ نقشه راه جدید چین برای شناخت گذشته
چین در نظر دارد با اجرای برنامه‌ای پنج‌ساله، باستان‌شناسی را بیش از گذشته در دسترس عموم مردم قرار دهد. این برنامه که برای دوره ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ تدوین شده، بر گسترش پژوهش‌های باستان‌شناسی، توسعه همکاری‌های بین‌المللی، استفاده از فناوری‌های نوین و معرفی گسترده‌تر یافته‌های تاریخی تمرکز دارد.
چین در حال حاضر ۶۵ پارک محوطه باستانی در سطح ملی دارد که به مقاصدی برای بازدید عموم تبدیل شده‌اند. شمار بازدیدها از این پارک‌ها از ۲۰.۹۷ میلیون مورد در سال ۲۰۲۱ به ۹۷.۷۴ میلیون مورد در سال ۲۰۲۵ رسید. در مجموع، طی این پنج سال ۳۰۳ میلیون بازدید از این محوطه‌ها ثبت شده است.
در پارک محوطه باستانی ملی داهه‌سون در شهر جِنگ‌جو، واقع در استان هه نان، موزه‌ای عمدتاً زیرزمینی بیش از ۱۵۰۰ اثر باستانی را به نمایش گذاشته است. این آثار روایتگر تاریخ سکونتگاهی متعلق به عصر نوسنگی با قدمتی حدود ۷ هزار سال هستند. در شهر لویانگ نیز چندین محوطه باستانی متعلق به دوره‌های تاریخی مختلف، به جاذبه‌های فرهنگی تبدیل شده‌اند و با بافت شهری مدرن پیوند خورده‌اند.
جانگ لی، رئیس بخش باستان‌شناسی اداره ملی میراث فرهنگی چین، با اشاره به تغییر رویکرد در این حوزه گفت فعالیت‌های باستان‌شناسی در حال خارج شدن از چارچوب تخصصی و محدود و حرکت به سوی تعامل گسترده‌تر با مردم هستند.
بر اساس برنامه جدید، پژوهش درباره خاستگاه و روند شکل‌گیری تمدن چین با جدیت بیشتری دنبال خواهد شد. پکن همچنین اجرای پروژه خاستگاه تمدن چین و طرح‌های کلان برنامه باستان‌شناسی چین را ادامه می‌دهد؛ طرح‌هایی که بر ریشه‌های تمدن و شکل‌گیری نخستین دولت‌ها تمرکز دارند.
در این چارچوب، کاوش‌ها و مطالعات در محوطه‌های تاریخی مهمی مانند ارلی‌تو، ویرانه‌های یین و سان‌شینگ‌دویی گسترش می‌یابد. پژوهش درباره روند شکل‌گیری تمدن در امتداد رودخانه یانگ‌تسه، خاستگاه و تکامل انسان در شرق آسیا و میراث فرهنگی دریایی در دریای چین جنوبی و دریای چین شرقی نیز از دیگر محورهای این برنامه است.
گسترش همکاری‌های بین‌المللی و استفاده از فناوری
تقویت همکاری‌های بین‌المللی از دیگر اولویت‌های برنامه پنج‌ساله چین است. این کشور قصد دارد پروژه‌های مشترک باستان‌شناسی با شرکای خارجی، به‌ویژه کشورهای عضو ابتکار کمربند و جاده، اجرا کند و ۵ تا ۱۰ طرح شاخص در زمینه همکاری‌های باستان‌شناسی میان چین و سایر کشورها به انجام برساند.
همچنین همکاری میان باستان‌شناسی و رشته‌هایی مانند علوم طبیعی، علوم انسانی و علوم اجتماعی تقویت خواهد شد. توسعه آزمایشگاه‌های تخصصی، به‌کارگیری فناوری‌های کلیدی و گسترش باستان‌شناسی دیجیتال و هوشمند نیز در دستور کار قرار دارد.
در کنار این اقدامات، تربیت نیروی انسانی متخصص از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. شن روئی‌ون، رئیس دانشکده باستان‌شناسی و موزه‌شناسی دانشگاه پکن، اعلام کرد این دانشکده از تدوین کتاب‌های درسی درباره باستان‌شناسی چین حمایت می‌کند و توسعه پایگاه‌های آموزشی استاندارد و تلفیق آموزش نظری، فعالیت میدانی و پژوهش آزمایشگاهی را در اولویت قرار می‌دهد. گسترش آموزش در حوزه‌های تخصصی کمتر شناخته‌شده نیز بخشی از این برنامه خواهد بود.
جانگ جی‌گو، معاون مرکز ملی باستان‌شناسی چین، نیز از برنامه این مرکز برای تقویت آزمایشگاه‌ها و گروه‌های پژوهشی، توسعه مطالعات میان‌رشته‌ای و گسترش همکاری‌های بین‌المللی خبر داد. به گفته او، ارتقای تجهیزات، توسعه فناوری‌ها و بهبود نظام مدیریتی نیز برای پشتیبانی از فعالیت‌های باستان‌شناسی دنبال خواهد شد.
معرفی عمومی‌تر یافته‌های تاریخی
برنامه جدید چین تنها به گسترش کاوش‌ها و پژوهش‌های علمی محدود نمی‌شود و معرفی و بهره‌برداری فرهنگی از یافته‌های باستان‌شناسی را نیز در بر می‌گیرد. تسریع انتشار گزارش‌های مهم باستان‌شناسی، بهبود مدیریت آرشیوها و ایجاد سازوکارهای منظم برای انتقال و نگهداری آثار کشف‌شده از جمله اقدامات پیش‌بینی‌شده در این طرح است.
همچنین قرار است برنامه‌های آموزشی در محوطه‌های باستان‌شناسی گسترش یابد و روش‌های معرفی و به‌اشتراک‌گذاری یافته‌ها متنوع‌تر شود.
هدف نهایی این برنامه آن است که دستاوردهای باستان‌شناسی، علاوه بر کمک به پیشرفت دانش تخصصی درباره گذشته چین، شناخت عمومی مردم از تاریخ و میراث فرهنگی این کشور را نیز افزایش دهد.
