آزادسازی ذخایر سوخت گروه هفت؛ راه‌حل بحران انرژی یا اقدامی موقت؟
رهبران گروه هفت (G7) روز جمعه در خصوص آزادسازی ۱۰۰ میلیون بشکه گازوئیل و نفت خام از ذخایر اضطراری به توافق رسیدند. این اقدام که با هماهنگی «آژانس بین‌المللی انرژی» (IEA) انجام می‌شود، پاسخی است به فشارهای موجود بر بازارهای جهانی انرژی؛ فشارهایی که از جهش قیمت سوخت، اختلال در عرضه فرآورده‌های پالایش‌شده و خطر محدودیت‌های صادراتی آمریکا ناشی شده‌اند.
طبق این توافق، ۱۰۰ میلیون بشکه یادشده در طول چهار ماه و با شروعی فوری وارد بازار خواهد شد، به طوری که بخش عمده‌ای از گازوئیل طی۲۰ روز ابتدایی توسط اعضا و شرکای گروه هفت عرضه می‌شود.
گروه هفت مشخص نکرد چه میزان از این حجم کل به گازوئیل یا نفت خام اختصاص دارد و چند کشور در این طرح مشارکت می‌کنند. این گروه اعلام کرد در صورت نیاز، امکان آزادسازی مقادیر بیشتری از گازوئیل نیز بررسی خواهد شد.
فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بین‌المللی انرژی، روز جمعه اعلام کرد تاکنون حدود ۳۲۵ میلیون بشکه در قالب اقدام جمعیِ اعلام‌شده در ماه مارس آزاد شده است. این میزان معادل بیش از ۸۰ درصد از ۴۰۰ میلیون بشکه‌ای است که در ابتدا تعهد شده بود و بزرگ‌ترین اقدام از این دست در تاریخ آژانس به شمار می‌رود.
همچنین این گروه توافق کرد که برای جلوگیری از تعطیلی هم‌زمان پالایشگاه‌ها، برنامه‌های تعمیر و نگهداری را هماهنگ سازد، در صورت امکان ظرفیت پالایشگاه‌ها را موقتاً افزایش دهد و کشورهایی را که دارای ظرفیت پالایشی بالا هستند، به افزایش تولید (به‌ویژه گازوئیل) ترغیب کند.
فشار بر بازارهای جهانی سوخت، به‌ویژه در بخش گازوئیل، بسیار شدید بوده است؛ زیرا دو منبع اصلی تأمین گازوئیل و نفت‌گاز (گازوئیل صنعتی) به طور هم‌زمان دچار اختلال شده‌اند.
بر اساس اعلام آژانس بین‌المللی انرژی، میانگین خالص صادرات گازوئیل و نفت‌گاز از کشورهای حوزه خلیج فارس تنها کمی بیشتر از یک‌چهارمِ سطحِ پیش از آغاز جنگ آمریکا و ایران بوده است، چرا که روند انتقال سوخت از تنگه هرمز همچنان با محدودیت‌های جدی روبروست.
بیرول همچنین اشاره کرد که حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه، فشار بر عرضه گازوئیل را تشدید کرده و به رشد قیمت‌ها دامن زده است.
اروپا این فشارها را به شدت حس کرده است. کمیسیون اروپا روز جمعه اعلام کرد قیمت گازوئیل از اواخر فوریه — زمان شروع جنگ آمریکا و ایران — دو برابر شده و وضعیتی ایجاد کرده که این کمیسیون آن را «بحران توانایی خرید» نامیده است. دان یورگنسن، کمیسر انرژی اتحادیه اروپا، روز سه‌شنبه اظهار داشت این اتحادیه از زمان آغاز درگیری میان آمریکا و ایران، بدون دریافت انرژی بیشتر، افزون بر ۱۰۰ میلیارد یورو (۱۱۳.۳ میلیارد دلار) هزینه اضافی برای واردات سوخت‌های فسیلی پرداخته است.
این تصمیم علاوه بر این، در پی بالا گرفتن اختلافات فراآتلانتیکی بر سر نحوه مواجهه با وضعیت موجود گرفته شد.
دولت ترامپ دولت‌های اروپایی را تحت فشار قرار داده بود تا حجم بیشتری از ذخایر اضطراری گازوئیل خود را آزاد کنند و هشدار داده بود اگر اروپا دست به اقدام نزند، احتمال دارد محدودیت‌هایی بر صادرات گازوئیل آمریکا وضع شود.
این تهدید اهمیت زیادی برای اروپا داشت. کمیسیون اروپا هفته گذشته اعلام کرد ایالات متحده در ماه اوت حدود نیمی از واردات گازوئیل اتحادیه اروپا را تأمین کرده است؛ موضوعی که اتحادیه اروپا را در برابر هرگونه اختلال در عرضه از سوی آمریکا کاملاً آسیب‌پذیر می‌کند.
چند ساعت پیش از نهایی شدن توافق گروه هفت (G7)، کمیسیون اروپا علناً احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل آمریکا را رد و تأکید کرد این اقدام به نفع هیچ‌‌یک از طرفین نیست و اعتماد به ایالات متحده را به عنوان شریکی قابل‌اتکا تضعیف می‌کند.
توافق نهایی گروه هفت، آزادسازی هماهنگ ذخایر را با متعهد شدن به عدم ایجاد محدودیت در صادرات انرژی میان اعضا همراه کرد؛ رویکردی که بعداً با استقبال اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، مواجه شد.
تحلیلگران بر این باورند که این آزادسازی ذخایر، به‌خصوص اگر حجم زیادی از گازوئیل به‌سرعت وارد بازار شود، می‌تواند در کوتاه‌مدت آرامش ملموسی ایجاد کند.
آلن گلدر، معاون ارشد بخش پالایش، مواد شیمیایی و بازارهای نفت در شرکت «وود مکنزی» (Wood Mackenzie)، برآورد کرد آزادسازی گسترده ذخایر گازوئیل می‌تواند قیمت‌های عمده‌فروشی را بین ۲۰ تا ۳۰ دلار در هر بشکه کاهش دهد.
با این حال ممکن است این اثرگذاری موقتی باشد. گلدر گفت آزادسازی بیشتر ذخایر صرفاً زمان می‌خرد، زیرا عرضه جهانی گازوئیل همچنان کمتر از میزان تقاضاست و ذخایر رو به کاهش هستند؛ وی اضافه کرد که اتحادیه اروپا همچنان در برابر سیاست‌های صادراتی سایر کشورها، از جمله ایالات متحده، آسیب‌پذیر خواهد بود.
در نهایت، ثبات پایدار قیمت‌ها به بازگشت روند منظم فرآورده‌های پالایش‌شده از خاورمیانه وابسته است. اما با توجه به پیچیدگی‌های حل‌وفصل مناقشه میان آمریکا و ایران، بازگشت سریع به شرایط باثبات‌تر ممکن است دور از دسترس باشد.
