پیشنهاد ماسک برای “بازدید از چین” چه کسانی را شرمنده کرد؟
ایلان ماسک روز سهشنبه۱۱ اوت با انتشار پستی در «ایکس» نوشت: “چین عالی است. من شدیداً مردم را تشویق می کنم که از آن بازدید کنند.” مادرش نیز خیلی زود در پاسخ به این پست نوشت: “موافقم. هر شهر [چین] جذابیتهای خاص و مکانهای فرهنگی مختلف خود را برای دیدن دارد. ساختمانها و خیابانها تمیز و در وضعیت خوب هستند. همچنین مردم مؤدب، سختکوش و محترمند. من [آنجا] احساس امنیت میکنم، پس شما هم از رفتن به چین لذت ببرید. ”
پست ماسک ظرف کمتر از یک روز از انتشارش 2.5 میلیون بازدید داشت و در بخش دیدگاههای آن، بسیاری از کاربرانی که از چین بازدید کرده بودند، تجربیات خود را به اشتراک گذاشتند. یک نفر نوشت: “امسال برای اولین بار به چین رفتم و ذهنیتم دگرگون شد. از نظر فناوری و زیرساخت بسیار پیشرفته است! مردم چین کنجکاو و بسیار صمیمی هستند و غذاهایش هم یکی از بهترینهاست. چین هیچ شباهتی به آنچه در اخبار میشنوید، ندارد. ”
با این حال، در همین بخشِ دیدگاهها یک گروه دیگر باز به تکرار همان روایتهای منفی خود ادامه دادند که هیچ ارتباطی با واقعیتهای چین ندارد. این دو واکنش کاملاً متفاوت به یک پست، نشاندهنده بروز یک پدیده قابل توجه در گفتمان بینالمللی امروز است. ذهنیت جهانی نسبت به چین به دو بخش تقسیم شده که یکی مبتنی بر “چین واقعی” و مشاهدات از نزدیک است و دیگری یک “چین کاذب” که از طریق حرفهای دیگران ساخته شده است.
اما دلیل به وجود آمدن این فاصله عمیق میان این دو دیدگاه چیست؟ پاسخ را می توان در همان «ایکس» یافت. درست زمانی که ماسک از این شبکه اجتماعی برای تشویق مردم به سفر به چین استفاده میکند، سفارت ایالات متحده در چین بار دیگر با انتشار به اصطلاح “هشدار سفر به چین”، ادعاهای بیاساس خود درباره “ناآرامیهای مدنی در چین، خطرات سفر، عدم رعایت حریم خصوصی و بازداشت خودسرانه اتباع خارجی” را مطرح میکند.
این دروغها ممکن است برای مدتی بر افکار عمومی غالب شوند اما نمیتوانند حقایق را برای همیشه پنهان کنند. دادههای اداره ملی مهاجرت چین نشان میدهد که 22.914 میلیون شهروند خارجی در نیمه اول سال جاری وارد چین شدهاند که این تعداد 20.4 درصد نسبت به سال قبل افزایش یافته و از میان آنها 77.7 درصد بدون نیاز به دریافت ویزا وارد چین شدهاند. شرکت مشاوره بریتانیایی «برند فاینانس» در گزارش خود از شاخص جهانی قدرت نرم در سال 2026 ، چین را در رتبه دوم جهان قرار داده و در بین 10 کشور برتر، چین تنها کشوری است که توانسته جایگاه خود را ارتقاء دهد. آخرین نظرسنجی مرکز تحقیقات پیو(Pew) نیز شامل یک تغییر مهمتر است که نشان میدهد که دیدگاه مطلوب مردم سراسر جهان نسبت به چین بسیار افزایش یافته و باعث شده چین در این زمینه از ایالات متحده به طور قابلتوجه پیشی بگیرد.
شهروندان عادی روز به روز بیشتر با خارج شدن از فضای روایتهای تکبُعدی رسانههای غربی و از طریق سفر، به برداشتهای عینی و دست اول از چین میرسند. آنان در این سفرها یک سرزمین پرجنب و جوش و سرزنده را تجربه میکنند که خیابانهای شهرهای آن در شب امن هستند، مردم میتوانند تقریباً همه کارهای روزمره خود را به راحتی با استفاده از یک گوشی هوشمند انجام دهند و در شیوههای متنوع زندگی در جامعه چین، فرهنگ سنتی با فناوریهای پیشرفته همزیستی دارد. احساس امنیت فردی در چین به یکی از موضوعات محبوب کاربران شبکههای اجتماعی در جهان تبدیل شده و صحنههای فروشگاههای بدون نیاز به نگهبان و پیدا شدن آسان وسایل گمشده، تمام دروغهای ایالات متحده را به چالش میکشند.
تداوم هشدارهای تحریفشده واشنگتن در مورد سفر به چین، اساساً ناشی از این ترس است که آمریکاییها با دیدن چینِ واقعی پی خواهند برد که روایتهای منفی آمریکا از چین در طول سالیان متمادی همه دروغ بوده است. با وجود آنکه بسیاری از نخبگان در ایالات متحده به خوبی از ثبات اجتماعی و زندگی در آرامش مردم چین آگاه هستند و با سفر به چین از نزدیک شاهد شکوفایی و بهبود روزافزون وضعیت زندگی مردم بودهاند، برخی از آنان پس از بازگشت به خانه تنها هدفشان سیاهنمایی درباره چین است. دلیلش نیز این است که آنها برای پیش بردن اهداف خود در زمینه سیاست داخلی و مسائل ژئوپلیتیکی، به تداوم روایت “خطر چین” نیاز دارند و هر چقدر هم که به نقاط مختلف چین سفر کنند، باز هم نمیخواهند حقایق را ببینند.
خوشبختانه، روایتهای خودجوش مردمی مدتهاست که از حصار گفتمان سیاستزده غرب عبور کرده و امروز جوانان سراسر جهان از طریق روندهای محبوب شبکههای اجتماعی مانند «سفر چین»، «چین باحال»، «چینی شدن» و «چاینامکسینگ»، نشان میدهند که چطور جنبههایی مختلف سبک زندگی چینی را وارد زندگی روزمره خود کردهاند و تجارب واقعی خود را از طریق ویدیوهای کوتاه به اشتراک میگذارند. این تجربیات دست اول از طریق ارتباط برقرار کردن با مخاطبان سراسر جهان، به تدریج کلیشههایی که دههها روایتسازی یکطرفه رسانههای غربی در مورد چین ایجاد کرده را از بین میبرد و به ابزاری قدرتمند برای خروج افکار عمومی از پیلههای اطلاعاتی آنان تبدیل میشود.
پیشنهاد به نظر ساده ماسک برای «بازدید از چین» در بردارنده این اصل مهم است که شایعات بازیافتی و منسوخشده هر چقدر هم که تکرار شوند، مانع از توجه نشان دادن دقیقتر مردم جهان به چین نخواهند شد و تنها باعث شرمندگی شایعهسازان خواهند شد.
