چین چگونه معماری جدید حکمرانی جهانی هوش مصنوعی را شکل میدهد؟
کنفرانس جهانی هوش مصنوعی 2026 (WAIC) و نشست عالی حکمرانی جهانی هوش مصنوعی که در شانگهای برگزار شد، بار دیگر جایگاه چین را به عنوان یکی از بازیگران اصلی آینده هوش مصنوعی جهان برجسته کرد. در این اجلاس، تأسیس سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی (WAICO) با مشارکت 29 عضو مؤسس از مناطق مختلف جهان اعلام شد؛ نهادی که هدف آن ایجاد نظامی عادلانه، فراگیر و چندجانبه برای حکمرانی جهانی هوش مصنوعی است.
برخلاف رویکردی که هوش مصنوعی را عرصهای برای رقابت ژئوپلیتیکی و انحصار فناوری میداند، چین در این اجلاس بر همکاری، توسعه مشترک و دسترسی برابر کشورها به فناوریهای نوین تأکید کرد. کارشناسان حاضر در این نشست نیز معتقدند آینده هوش مصنوعی نه با رقابتهای حاصلجمع صفر، بلکه با گفتوگو، همکاری و احترام به تنوع تمدنها شکل خواهد گرفت.
هوش مصنوعی؛ پلی میان تمدنها، نه ابزاری برای سلطه
«جوزف گرگوری ماهونی»، استاد علوم سیاسی و روابط بینالملل دانشگاه تربیت معلم شرق چین، معتقد است توسعه هوش مصنوعی نباید به تضعیف تنوع فرهنگی و تمدنی جهان منجر شود.
وی با اشاره به داستان «کانگجی»، شخصیت اسطورهای چین که ابداع خط چینی به او نسبت داده میشود، گفت همانگونه که اختراع خط هزاران سال پیش ارتباط میان جوامع را تسهیل کرد، هوش مصنوعی نیز امروز در نقطهای سرنوشتساز قرار دارد؛ اینکه آیا به ابزاری برای گسترش شکافها و یکسانسازی فرهنگی تبدیل خواهد شد یا پلی برای تقویت گفتوگو و تعامل میان تمدنهای مختلف.
به گفته ماهونی، تأسیس سازمان جهانی همکاری هوش مصنوعی پاسخی روشن به این پرسش است. این سازمان با تکیه بر توسعه باز، عادلانه و فراگیر، منطق انحصار فناوری و رقابتهای حاصلجمع صفر را رد میکند.
او به نمونههایی از همکاریهای عملی نیز اشاره کرد؛ از جمله استفاده کشاورزان کنیا از سامانههای هوش مصنوعی توسعهیافته با همکاری چین برای افزایش بهرهوری محصولات کشاورزی و همچنین بهرهگیری مراکز فرهنگی آمریکای لاتین از شبکههای مشترک پردازش برای دیجیتالی کردن میراث فرهنگی ناملموس خود.
به اعتقاد وی، این نمونهها نشان میدهد هوش مصنوعی نه تنها تنوع فرهنگی جهان را تهدید نمیکند، بلکه میتواند زمینه انتقال دانش و میراث تمدنهای مختلف را در عصر دیجیتال فراهم کند.
مقابله با شکاف دیجیتال به جای انحصار فناوری
«هروه آزولای»، استاد مدرسه کسبوکار جاده ابریشم فرانسه، نیز در این نشست تأکید کرد که هوش مصنوعی دیگر صرفاً یک فناوری نیست، بلکه به یکی از مهمترین موضوعات حکمرانی جهانی تبدیل شده است.
به گفته وی، این فناوری اکنون اقتصاد، امنیت، آموزش، سلامت، مدیریت عمومی و روابط بینالملل را دگرگون کرده و به همین دلیل، حکمرانی آن باید بخشی از نظم نوین چندقطبی جهان باشد.
آزولای با اشاره به ابتکارهای چین گفت پکن به جای تبدیل هوش مصنوعی به میدان رقابت سیاسی، بر همکاری بینالمللی و توسعه ظرفیت کشورهای در حال توسعه تمرکز کرده است.
وی از برنامه چین برای ارائه 5 هزار فرصت آموزشی در حوزه هوش مصنوعی طی پنج سال آینده، ایجاد مراکز همکاری کاربردی هوش مصنوعی با اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا (آسهآن)، اتحادیه عرب، اتحادیه آفریقا، جامعه کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب، سازمان همکاری شانگهای و بریکس و همچنین راهاندازی سامانه هوشمند هشدارهای هواشناسی «مازو» به عنوان نمونههایی از این رویکرد یاد کرد.
به باور این استاد فرانسوی، حکمرانی جهانی هوش مصنوعی زمانی موفق خواهد بود که فناوریهای پیشرفته در انحصار تعداد محدودی از کشورها یا شرکتهای بزرگ باقی نماند. او تأکید کرد کشورهای در حال توسعه نباید تنها مصرفکننده فناوری باشند، بلکه باید در نوآوری، تدوین استانداردها و حکمرانی این فناوری نیز نقشآفرینی کنند.
هوش مصنوعی؛ موتور همکاری منطقهای
«وانگ یان»، استاد دانشگاه شینجیانگ چین، نیز بر نقش هوش مصنوعی در تقویت همکاریهای منطقهای تأکید کرد.
وی گفت هوش مصنوعی به یکی از مهمترین ابزارهای ایجاد اجماع و همکاری میان کشورهای همسایه چین تبدیل شده است. در همین چارچوب، رئیسجمهور قزاقستان در اجلاس شانگهای پیشنهاد راهاندازی طرح «پل دیجیتال چین ـ قزاقستان» و نامگذاری سال 2027 به عنوان «سال ابتکارهای مشترک هوش مصنوعی چین و قزاقستان» را مطرح کرد.
به گفته وانگ، چین همچنین در حال توسعه مراکز همکاری کاربردی هوش مصنوعی با کشورهای آسهآن است و پیش از این نیز ساخت مرکز همکاری هوش مصنوعی چین و آسهآن را آغاز کرده بود.
سرمایهگذاری بر آموزش و امنیت دیجیتال
یکی دیگر از محورهای همکاری چین، تربیت نیروی انسانی متخصص است. چین از طریق کارگاههای آموزشی «لوبان»، ایجاد آکادمیهای مشترک هوش مصنوعی، برگزاری مسابقات علمی جوانان و دورههای آموزشی ویژه کشورهای آسیای مرکزی و آسهآن، در تلاش است زمینه توسعه منابع انسانی این کشورها را فراهم کند.
همچنین استفاده از مدلهای زبانی چندزبانه برای حفاظت دیجیتال از میراث فرهنگی جاده ابریشم و معرفی آثار فرهنگی و هنری کشورهای مختلف، بخش دیگری از برنامههای چین برای گسترش تبادل فرهنگی از طریق هوش مصنوعی است.
در حوزه امنیت نیز چین همراه با کشورهای همسایه در حال ایجاد آزمایشگاههای مشترک حکمرانی هوش مصنوعی، تدوین استانداردهای اخلاقی الگوریتمها، هماهنگسازی مقررات امنیت دادهها و ایجاد سازوکارهای مشترک مدیریت ریسکهای فرامرزی است.
مدلی متفاوت برای آینده هوش مصنوعی
کارشناسان حاضر در کنفرانس جهانی هوش مصنوعی شانگهای معتقدند تجربه بحرانهایی مانند تغییرات اقلیمی، همهگیری بیماریها و بیثباتی اقتصادی نشان داده است که چالشهای جهانی با انحصار فناوری یا ائتلافهای محدود قابل حل نیست.
از همین رو، چین تلاش میکند با ارائه مدلی مبتنی بر همکاری، توسعه مشترک، احترام به حاکمیت کشورها و مشارکت برابر، مسیر تازهای برای حکمرانی جهانی هوش مصنوعی ترسیم کند؛ مسیری که هدف آن تبدیل هوش مصنوعی به ابزاری برای توسعه مشترک، کاهش شکاف دیجیتال و ساخت آیندهای با منافع مشترک برای همه کشورهاست.
