مهاجرت معکوس در آمریکا؛ زنگ خطر برای نظام حکمرانی

آمریکا طی سال 2025 برای نخستین بار از زمان رکود بزرگ، با خروج خالص 150 هزار نفر روبه‌رو شد. زمانی که شهروندان یک کشور به‌صورت گسترده تصمیم به ترک آن می‌گیرند، این دیگر صرفاً یک تغییر جمعیتی نیست، بلکه نشانه‌ای از بحرانی عمیق در نظام حکمرانی به شمار می‌رود.

در ظاهر، این کاهش جمعیت به سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر مهاجرتی آمریکا نسبت داده می‌شود. در سال 2025 نزدیک به 3 میلیون مهاجر غیرقانونی اخراج شدند و شرایط دریافت ویزا نیز سخت‌تر شد. اما آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، افزایش مهاجرت خود آمریکایی‌هاست. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که برای دومین سال پیاپی، حدود یک‌پنجم شهروندان آمریکا گفته‌اند اگر فرصت داشته باشند، برای همیشه کشور را ترک خواهند کرد. همچنین در سال 2024 درخواست‌های ترک تابعیت آمریکا 48 درصد افزایش یافت و تقریباً همه کشورهای عضو اتحادیه اروپا رکورد جدیدی در پذیرش مهاجران آمریکایی ثبت کردند.

روزنامه وال‌استریت ژورنال پس از انجام ده‌ها مصاحبه، سه عامل اصلی این روند را شناسایی کرده است: افزایش جرم و جنایت، هزینه‌های سنگین زندگی و آشفتگی سیاسی.

خشونت به بخشی از زندگی روزمره در آمریکا تبدیل شده است. از خیابان‌های شیکاگو تا متروی نیویورک، تیراندازی دیگر اتفاقی نادر نیست. یکی از مهاجران آمریکایی گفته است که فرزندانش را از تمرین‌های مقابله با تیراندازی در مدارس خارج کرده، اما با وجود ادامه کشته شدن هزاران نفر در هر سال، کنگره همچنان اقدامی مؤثر برای کنترل سلاح انجام نمی‌دهد.

هم‌زمان، افزایش هزینه‌های زندگی، «رویای آمریکایی» را برای بسیاری از شهروندان دست‌نیافتنی کرده است. سهم طبقه متوسط از 61 درصد جمعیت در سال 1971 به 51 درصد در سال 2023 کاهش یافته است. هزینه‌های درمان، شهریه دانشگاه و قیمت مسکن به اندازه‌ای افزایش یافته که بسیاری از خانواده‌ها با مشکلات مالی جدی روبه‌رو شده‌اند.

در کنار این مسائل، آشفتگی سیاسی نیز به یکی از مهم‌ترین عوامل مهاجرت تبدیل شده است. در یک نظرسنجی، 89 درصد از افرادی که قصد ترک آمریکا را دارند، انگیزه‌های سیاسی را دلیل اصلی تصمیم خود عنوان کرده‌اند. موضوعاتی مانند لغو حق سقط جنین، تضعیف حقوق رأی و تشدید اختلافات میان دو حزب، از مهم‌ترین دلایل این نارضایتی عنوان شده است.

به باور نویسنده، ریشه این مشکلات در ناکارآمدی نظام حکمرانی نهفته است. قانون اساسی آمریکا که نزدیک به دو قرن و نیم از تدوین آن می‌گذرد، انعطاف لازم برای پاسخ به تحولات سریع جامعه را ندارد و رقابت شدید دو حزب نیز اصلاحات اساسی را با بن‌بست روبه‌رو کرده است.

این گزارش همچنین به نقش گروه‌های فشار و لابی‌ها اشاره می‌کند و می‌گوید نفوذ آنها در حوزه‌هایی مانند کنترل سلاح، نظام درمان، آموزش و صنایع شیمیایی، روند تصمیم‌گیری را تحت تأثیر قرار داده است؛ به‌گونه‌ای که منافع اقتصادی در بسیاری موارد بر منافع عمومی اولویت یافته است.

پیامدهای این روند تنها به مسائل اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه اقتصاد آمریکا را نیز تحت تأثیر قرار داده است. مهاجران حدود 19.2 درصد نیروی کار این کشور را تشکیل می‌دهند و کاهش جمعیت مهاجران می‌تواند رشد اقتصادی و مصرف داخلی را کاهش دهد. از سوی دیگر، در بهار 2025 درخواست دانشمندان آمریکایی برای اشتغال در خارج از کشور 32 درصد افزایش یافت که نشان‌دهنده تشدید روند خروج نخبگان است.

در آستانه دویست‌وپنجاهمین سالگرد استقلال آمریکا، افزایش مهاجرت شهروندان این کشور این پرسش را مطرح می‌کند که اگر امنیت، رفاه و انسجام اجتماعی جای خود را به خشونت، فشارهای اقتصادی و شکاف سیاسی داده باشد، از «استثنای آمریکایی» چه باقی می‌ماند. نویسنده معتقد است حل این بحران، بیش از هر چیز، به اصلاحات بنیادین در نظام حکمرانی نیاز دارد، نه صرفاً تشدید کنترل مرزها.