فراتر از یک وِداع: شکوهِ بدرقه «آقایِ شهید ایران»
مراسم بدرقه آقایِ شهید، در نگاه نخست ممکن است تنها یک تجمع عاطفی برای تسلیت یا وداع با یک شخصیت به نظر برسد؛ اما دکتر سجاد بهرامی، استاد جامعهشناسی ، معتقد است که ما با یک پدیده بنیادین اجتماعی روبرو هستیم. آنچه در مراسم بدرقه آقای شهید ایران شاهد آن هستیم، فراتر از اشک و نیایش است؛ ما با بازتولیدِ هویت ملی، تجدید قرارداد اجتماعی و نمایش قدرت نرم یک ملت در فضای عمومی روبرو هستیم.
به باور این پژوهشگر مسائل اجتماعی، «انسجام اجتماعی» زمانی به اوج خود میرسد که جامعه در مواجهه با یک ارزش والا مانند ایثار و شهادت، از تکثرگرا بودن به سمت یکجانبهگراییِ ارزشی حرکت کند. این مراسم، نقطه عطفی است که در آن تکثرِ موجود در جامعه به وحدتِ هدف تبدیل میشود و پیوند میان طبقات مختلف اجتماعی را از طریق یک تجربه مشترک عاطفی بازسازی میکند؛ جایی که دکتر بهرامی تأکید دارد شکافهای طبقاتی و نفوذهای فردگرایانه در برابر عظمتِ فداکاریِ یک فرد کمرنگ شده و یک «ما»ی جمعی، قدرتمند و منسجم، جایگزین «من»های پراکنده میشود تا این انسجام، خود به عنوان سدی در برابر تهدیدات بین المللی و جهانی عمل کند.
یکی از لایههای عمیق این مراسم، بازتابدهنده پیوند میان «رهبری و ملت» است که سجاد بهرامی، کارشناس مسائل اجتماعی و فرهنگی، آن را تجلیگاه محبوبیت ولایت فقیه در بافت امت اسلامی میداند. حضور پرشور مردم در این مسیر، نشان از آن دارد که مفهوم ولایت فقیه در ذهن مخاطب، صرفاً یک ساختار حکومتی نیست، بلکه یک مرجعیت معنوی و هویتبخش است که این پیوند از طریق نماد شهید و تقابل او با باطل، در هر دوره بازتولید میشود.
مردم با حضور در این مراسم، در واقع به بازتولیدِ مشروعیتِ ارزشیِ نظام میپردازند؛ مشروعیتی که ریشه در خون شهدا و حمایت بیچون و چرای امت از محوریت ولایت دارد. دکتر بهرامی در تحلیلهای خود بیان میکند که این همان نقطهای است که سیاست با معنویت گره میخورد تا یک حصار دفاعی مستحکم در برابر تزلزلهای فرهنگی و ایدئولوژیک ایجاد کند، به گونهای که دشمنان نظام نیز در محاسبات خود، تواناییِ این پیوند ناگسستنی را به عنوان یک متغیرِ کلیدی در ثبات سیاسی لحاظ میکنند.
باید به این نکته ظریف توجه داشت که شهادت، زبانی جهانی دارد و به اعتقاد دکتر سجاد بهرامی، کارشناس حوزه فرهنگ و جامعه، این مراسم فراتر از مرزهای مذهبی، پیامی راهبردی به کل جهان اسلام در خصوص وحدت سنی و شیعه ارسال میکند.
وقتی مراسم بدرقه یک شخصیت بزرگ با این شکوه برگزار میشود، نشان میدهد که ایمان و مقاومت در برابر ظلم، فراتر از تفکیکهای فقهی و مذهبی است؛ این مراسم، پلی است برای همگرایی جوامع اسلامی حول محور «عزت و استقلال» که این پژوهشگر اجتماعی آن را عامل اصلی وحدتِ رفتاری در جوامع اسلامی مینامد. شهید ایران، نه تنها برای شیعیان، بلکه برای هر انسانِ آزادهای در جهان اسلام، نمادِ ایستادگی در برابر استعمار است و این نگاه، همان کلیدی است که دکتر بهرامی آن را برای عبور از اختلافات فرقهای و رسیدن به «امت واحده» در برابر جبهه کفر ضروری میداند.
یکی از نقاط قوت و پنهان این مراسم که از دید دکتر سجاد بهرامی، مدرس دانشگاه وجود دارد، یک هماهنگی ساختاری میان تمامی نهادهای خدماترسان، دولت و بدنه حاکمیت است. از دستگاههای اجرایی و نهادهای دولتی گرفته تا رسانههای ملی و تشکلهای مردمی، همگی در یک «تکگوییِ هدفمند» قرار میگیرند که این وحدتِ رویه، نشاندهنده بلوغِ مدیریتی و سیاسی کشور است. زمانی که تمام ارکان نظام، همسو با یک ریتمِ واحد برای تجلیل از یک ارزش حرکت میکنند، پیامِ «ثبات و اقتدار» به گوش جهانیان میرسد و به زعم دکتر بهرامی، این هماهنگی نشان میدهد که زیر پوستِ ساختارهای پیچیده اداری، یک «ارادهی واحد» برای حفظ ارزشهای بنیادین انقلاب جریان دارد که میتواند در بحرانهای مدیریتی آینده نیز، الگویی از همافزایی ساختاری باشد.
در نهایت، این مراسم نمایشی از شکوه و عظمت ایران در حافظه تاریخی ملتهاست که دکتر سجاد بهرامی آن را اقتدار و جایگاه تمدنیِ ایران میداند. ایران، کشوری که از دلِ تاریخِ هزارساله، قدرتِ برخاستن از خاکستر را دارد، در این مراسم، غرور ملی خود را به نمایش می گذارد. تلاشی برای یادآوری این حقیقت است که ایران، کشوری نیست که با تکیه بر منافع گذرا، سر خم کند.
به گفته این کارشناس مسائل اجتماعی، این شکوه، همان دارایی استراتژیکی است که در برابر نگاههای تحقیرآمیز جهانی ایستادگی میکند و نشان میدهد که قدرتِ ایران، نه در ابزارهای مادی، بلکه در «ارادهی جمعیِ» ملت و پیوند عمیق آنها با خاک و تاریخشان نهفته است. در واقع، از نگاه دکتر بهرامی، این مراسم تنها یک رویداد گذرا نیست؛ بلکه یک «استراتژی کلانِ اجتماعی» برای تقویتِ انسجام، تثبیتِ هویت و نمایشِ قدرتِ نرمِ ایران در عرصهی جهانی است که کالبدِ جامعه را از درون ترمیم کرده و روحِ ملت را برای عبور از پیچهای تاریخی و چالشهای پیشرو، بیش از پیش تجهیز میکند.