اتحاد و اقدام برای حکمرانی جهانی عادلانهتر و منصفانهتر
انتشار نسخههای چینی و انگلیسی کتاب سفید «حکمرانی جهانی عادلانهتر و برابرتر: اصول، پیشنهادها و اقدامات چین» توسط دفتر اطلاعرسانی شورای دولتی چین (۱۷ ژوئن ۲۰۲۶)
روز چهارشنبه ۱۷ ژوئن، کتاب سفید «حکمرانی جهانی عادلانهتر و برابرتر: اصول، پیشنهادها و اقدامات چین» منتشر شد. این کتاب سفید با بهرهگیری از اندیشه شی جین پینگ در مورد سوسیالیسم با ویژگیهای چینی برای عصر جدید، به طور سیستماتیک ایدهها، ابتکارات و اقدامات عملی چین در مورد حکمرانی جهانی را ارائه میدهد و هدف از انتشار آن اصلاح و بهبود نظام حکمرانی جهانی، مقابله مؤثر با چالشهای پیش روی جهان و ایجاد اجماع بینالمللی گستردهتر برای اقدامات مشترک است.
از زمان مطرح شدن مفهوم «حکمرانی جهانی» در دهه ۱۹۹۰ در اروپا، جامعه بینالمللی هرگز نتوانسته است در مورد پرسشهای مهم «حکمرانی چه کسی، به چه شیوهای و برای چه کسانی» به اجماع برسد.
دلیل اصلی آن نیز در گفتمان تحت سلطه غرب و نپرداختن آن به عدم برقراری صلح و عدم توسعه، امنیت و اعتماد در جهان امروز و همچنین عدم اصلاح بیعدالتیهای تاریخی نهفته است. در این گفتمان، اکثریت قریب به اتفاق کشورهای جنوب جهانی همچنان در حاشیه هستند و در برخی موارد، تحت ذهنیت سلطهطلب برخی از قدرتهای بزرگ، «حکمرانی جهانی» به عنوان «حکومت بر جهان» توسط آنها تحریف شده است. چنین رویکردی تضعیف شدید اقتدار سازمان ملل متحد و نظام بینالمللی شکلگرفته پس از جنگ جهانی دوم را به همراه داشته و باعث شده که آنها در اثر بحرانهای متعدد، دچار شوکهای شدید شوند.
چین با مطرح کردن ابتکار حکمرانی جهانی، راه حل خود برای حل مسئله «ایجاد چگونه نظامی برای حکمرانی جهانی و شیوه اصلاح و بهبود حکمرانی جهانی» را ارائه داده که شامل پنج اصل اساسی پایبندی به برابری کشورها از نظر حاکمیت، حاکمیت قانون بینالمللی، چندجانبهگرایی، رویکرد مردممحور و نتایج واقعی میشود.
این ابتکار با عبور از نظم منسوخ مبتنی بر الگوی «مرکز و پیرامون» در نظریه سنتی روابط بینالملل، «قانون جنگل» و «تعیین حق با قدرت» را رد میکند. این ابتکار علاوه بر ترسیم یک افق جدید در سپهر تمدن سیاسی جهان، پاسخی محکم و قابل اتکاء به خواسته جامعه بینالمللی برای برقراری عدالت به جای هژمونی، حاکمیت قانون به جای بینظمی، همکاری به جای رویارویی و عمل به جای حرفهای توخالی فراهم میکند و به همین دلیل مورد استقبال گسترده و واکنش مثبت جامعه بینالمللی روبرو شده است.
در مجموع بیش از ۱۹۰ کشور جهان در جهان وجود دارند که هر یک نظامهای اجتماعی، مسیرهای توسعه و شرایط ملی متفاوت دارند. با این حال همه این کشورها به سادگی خواستار مشارکت برابر، تصمیمگیری برابر و بهرهمندی برابر در ایجاد و بهبود یک نظام حکمرانی جهانی هستند. ابتکار حکمرانی جهانی چین به این دلیل مورد اجماع گسترده جهانی قرار گرفته که مشورت، مشارکت و تأمین منافع مشترک، یک خواسته همگانی بشری است. ایجاد یک نظم چندقطبی عادلانه و جهانی شدن فراگیر اقتصاد مطابق با روند زمانه است. چندجانبهگرایی واقعی، مسیر درست و ارزشهای مشترک بشری، اصول پذیرفته شده در جهان هستند. مطرح شدن این ابتکار به این معنی است که مسئله حکمرانی جهانی دیگر مربوط به حکومت برخی کشورها بر دیگران نیست و فرآیندی را شامل میشود که در آن همه کشورها با یکدیگر مشورت، مشارکت و بهرهمندی مشترک دارند. این موضوع به معنای تخریب نظام پیشین و ایجاد یک سیستم جدید از ابتدا نیست، بلکه به معنای تطبیق بهتر نظام بینالمللی موجود با واقعیت تحولات جهانی و پاسخگو بودن بیشتر آن به نیازهای فوری مردم همه کشورهاست.
مؤثر بودن نظام حکمرانی جهانی بستگی به توانایی آن در حل مشکلات واقعی بشر دارد. از این رو، جامعه بینالمللی به موضوع قابل اجرا بودن و چگونگی اجرای ابتکار حکمرانی جهانی چین توجه بسیار نشان داده است. هر ابتکاری برای ثمربخش بودن باید بتواند ریشه بدواند و دقیقاً به همین دلیل است که در ابتکار جهانی چین بر اقدامات نتیجهمحور تأکید شده است.
چین با گنجینهای از «تجربههای عملی» در مسیر پیشبرد ابتکار حکمرانی جهانی توانسته است راه حلهای متمایز خود برای مسائل داغ جهانی را ارائه کند و یا در چهارچوب پروژههای کمربند و جاده به حمایت کشورهای جنوب جهانی برود و حتی با بهبود قوانین حکمرانی در حوزههای جدید، آشکارا در سطح بینالمللی نقشآفرینی فعال، چشمگیر و پویا داشته باشد.
در رابطه با چشمانداز آینده نیز چین علاوه بر اصلیترین مطرحکننده پیشنهاد اصلاحات، در کمتر از یک سال، نزدیک به ۱۶۰ کشور و سازمان بینالمللی را با ابتکار حکمرانی جهانی خود همراه کرده و بیش از ۶۰ کشور به طور فعال به گروه دوستان ابتکار حکمرانی جهانی پیوستهاند تا این ابتکار از سطح یک طرح چینی به یک رویه فراگیر و پویای بینالمللی تبدیل شود.
هدف از ابتکار حکمرانی جهانی، رفاه مشترک جامعه بینالمللی و اتکا به تلاشهای مشترک همه کشورهاست، چرا که به هر حال، یک «مسئله همگانی» به شمار میرود و نیازمند کار پایدار و مداوم و حمایت همه طرفها برای تبادل نظر و مدیریت مشترک آن و بهرهگیری از گستردهترین قدرت ممکن پیرامون تجمیع بزرگترین مشترکات است. در این فرآیند، کشورهای جنوب جهانی اراده، حق و توانایی تبدیل شدن به نیروهای کلیدی در اصلاح نظام حکمرانی جهانی را خواهند داشت. اصلاح شورای امنیت سازمان ملل متحد باید با تمهیدات ویژه برای در نظر گرفتن اولویت دغدغههای آفریقا و افزایش نمایندگی و صدای کشورهای در حال توسعه همراه باشد. با این حال، این موضوع به معنای ایجاد شکاف بین جهان جنوب و شمال نیست، چرا که بهبود نظام حکمرانی جهانی بدون همکاری کشورهای جنوب و شمال جهانی دستیافتنی نخواهد بود.
چین آماده است تا همراه با همه کشورها، با در دست گرفتن مشعل چندجانبهگرایی و ترویج ابتکار حکمرانی جهانی، برای پیشبرد روند ایجاد یک نظام حکمرانی عادلانهتر و منصفانهتر در جهان و حرکت پیوسته به سمت هدف بزرگ ایجاد یک جامعه بشری با سرنوشت مشترک تلاش کند. با وجود طولانی بودن این فرآیند و نیازمند بودن تحقق این اهداف به صبر، خرد و شجاعت، مسیر به روشنی ترسیم شده و همانطور که در این کتاب سفید هم آمده، همه کشورها با استقامت در برابر چالشها و غلبه بر اختلافات خود، باید برای ایجاد یک نظام حکمرانی جهانی عادلانهتر و منصفانهتر با یکدیگر همکاری کنند.
