توافق آمریکا و ایران؛ آغاز صلحی پایدار یا وقفهای کوتاه در جنگ؟
سایت بخش فارسی رادیو و تلویزیون چین در گزارشی می نویسد:
پس از نزدیک به چهار ماه درگیری شدید نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی در خاورمیانه، برخلاف انتظار بسیاری، آمریکا و ایران در 14 ژوئن برابر با 24 خرداد توافقی را اعلام کردند که به جنگ پایان داد و ظاهراً مسیری برای جدید در منطقه ایجاد کرد. دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همزمان با جشن تولد 80 سالگی خود، پیامی با عنوان «تبریک به همه» در شبکه اجتماعی تروث سوشال منتشر کرد و نوشت: «بگذارید نفت جریان یابد». اما در آن روز هیچ نتیجه ای بدست نیاورد.
قرار است مراسم امضای این توافق در 19 ژوئن در سوئیس برگزار شود.
با این حال، جزئیات این توافق همچنان روشن نیست و اظهارات طرفین و گزارشهای رسانهای نشان میدهد که اختلافات میان آمریکا و ایران همچنان باقی است. ترامپ در پیام خود بر «باز شدن بدون محدودیت» تنگه هرمز و پایان محاصره دریایی آمریکا تأکید کرد. از سوی ایران، بنا بر گزارش والاستریت ژورنال، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه ایران، اعلام کرد تهدید ایران برای حمله به اسرائیل باعث شد آمریکا برای رسیدن به توافق تحت فشار قرار گیرد. همچنین نخستوزیر پاکستان که کشورش نقش میانجی را بر عهده داشت، بر اهمیت «پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها از جمله لبنان» تأکید کرد.
این یک اقدام کلاسیک است؛ اعلام پیروزی پس از یک درگیری طولانیمدت برای جلوگیری از رسیدن شرایط به بنبست. اعلام ترامپ در واقع بازگشت به وضعیت پیش از جنگ را نشان میدهد، زیرا پیش از آغاز درگیری هیچ عوارضی برای عبور کشتیها از تنگه هرمز وجود نداشت و محاصره دریایی آمریکا نیز اعمال نشده بود.
اما درباره مسئله اصلی آمریکا، یعنی برنامه هستهای ایران، همچنان به مذاکرات بیشتری نیاز است. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، در 12 ژوئن (22 خرداد) اعلام کرد شرایط رسیدگی به برنامه هستهای ایران ظرف 60 روز پس از امضای توافق اولیه نهایی خواهد شد و طبق گزارش پیبیاس، دو طرف میتوانند درباره تمدید این مهلت تصمیم بگیرند.
در آمریکا قیمت کاهو در ماه مه نسبت به سال قبل 24 درصد افزایش یافت. انجمن بینالمللی حملونقل هوایی نیز پیشبینی سود خود برای سال 2026 را حدود 18 میلیارد دلار کاهش داد. پیامدهای بلندمدت افزایش قیمت نفت، اختلال در تأمین انرژی و حملونقل کالا، خطر افزایش شدید تورم و رکود تورمی هنوز بهطور کامل آشکار نشده است.
نشانههای اختلاف نیز از همین حالا دیده میشود. به گزارش نیویورک تایمز، اسرائیلیها با گرایشهای سیاسی مختلف از این توافق رضایت ندارند. روزنامه عبری یدیعوت آحارونوت این توافق را تنها با دو کلمه توصیف کرد: «توافق بد». آویگدور لیبرمن، وزیر دفاع پیشین اسرائیل و از مخالفان سیاسی بنیامین نتانیاهو، آن را «فاجعهای از دیدگاه اسرائیل» خواند. روزنامه جروزالم پست نیز در سرمقاله 14 ژوئن هشدار داد که این توافق ممکن است تلاشها برای تضعیف ایران را تضعیف کند و آن را «خطرناک» دانست.
خاورمیانه یکی از حساسترین مناطق سیاسی جهان است؛ منطقهای که ترکیبی از دشمنیهای تاریخی، منابع عظیم طبیعی و حضور قدرتهای بزرگ با حمایت از نیروهای نیابتی، شرایط آن را پیچیدهتر کرده است. آغاز ناگهانی هر درگیری یا تلاش برای پایان دادن سریع به آن بدون مذاکرات کامل و در نظر گرفتن منافع همه طرفها، میتواند پیامدهای خطرناک و غیرقابل پیشبینی برای منطقه و جهان به همراه داشته باشد.
پایان یافتن درگیریهای نظامی یک پیشرفت مثبت است. چین بارها خواستار توقف فوری اقدامات نظامی شده است. با این حال، مذاکرات پیش رو میتواند دشوار و پیچیده باشد و این صلح موقت با آزمونهای جدی روبهرو خواهد شد. اما تجربه چند ماه گذشته یک واقعیت روشن را نشان میدهد: در جهان امروز، تکیه بر زور به عنوان راهحلی آسان، یک توهم است. استفاده از قدرت نظامی نه تنها مشکل را حل نمیکند، بلکه میتواند همه طرفها، از جمله آغازکننده آن را، به سوی نابودی سوق دهد.
