«فوتبال مرز نمیشناسد»؛ شعاری که پشت درهای آمریکا ماند
جام جهانی 2026 در ایالات متحده، کانادا و مکزیک با شور و هیجان در حال برگزاری است. آهنگ رسمی «DNA» این پیام را منتقل میکند که فوتبال چیزی فراتر از یک رقابت است؛ ورزشی که در ژن انسان ریشه دارد و نمادی از وحدت، ایمان و پایداری است.
با این حال، روایت فیفا درباره «حضور 48 تیم در جشن فوتبال در سه کشور میزبان» و شعار «فوتبال مرز نمیشناسد» پیش از آغاز مسابقات، توسط یکی از کشورهای میزبان با چالشی جدی روبهرو شد. عمر عبدالقادر ارتان، داور سومالیایی که ویزای معتبر داشت، در فرودگاه میامی به بهانه «امنیت ملی» متوقف شد. تیم ایران نیز اگرچه سرانجام اجازه ورود پیدا کرد، اما مجبور شد محل کمپ اصلی خود را از ایالات متحده به تیخوانای مکزیک منتقل کند. همچنین برای برخی اعضای اداری و لجستیکی تیم ویزا صادر نشد و از کل تیم خواسته شد تنها برای انجام مسابقات وارد آمریکا شوند و بلافاصله پس از پایان آن خارج شوند، بدون اینکه اجازه اقامت شبانه در این کشور را داشته باشند.
این اتفاق یک اشتباه اداری نبود، بلکه نوعی محدودیت هدفمند محسوب میشود. در حالی که ایالات متحده در برابر دوربینها شعار «به جهان خوش آمدید» را مطرح میکند، همزمان مرزهای خود را به ابزاری سیاسی تبدیل کرده و با استناد به «ممنوعیت سفر» و برداشتهای گسترده از مسائل امنیتی، درباره ورود افراد تصمیمگیری میکند. توافق نانوشتهای که جام جهانی بر پایه کنار گذاشتن موقت اختلافات سیاسی شکل میگیرد، توسط خود کشور میزبان زیر سؤال رفت.
برای ایران، این تضاد بیش از هر جای دیگری نمایان است. در جام جهانی 1998 فرانسه، آمریکا و ایران برای نخستین بار پس از انقلاب اسلامی در برابر یکدیگر قرار گرفتند. پیش از آغاز مسابقه، بازیکنان ایران به بازیکنان آمریکا گلهای رز سفید هدیه دادند، دو تیم پیراهنهای خود را با یکدیگر مبادله کردند و در میان تشویق تماشاگران ورزشگاه لیون در کنار هم ایستادند. این صحنه به یکی از ماندگارترین لحظات تاریخ جام جهانی تبدیل شد و نشان داد که ورزش میتواند فراتر از اختلافات سیاسی، پیوندی انسانی ایجاد کند.
اما 28 سال بعد، آمریکا با مهر ویزا پاسخی متفاوت به آن گلهای رز سفید داد: شما میتوانید برای بازی وارد شوید، اما اعضای کامل تیم شما نمیتوانند همراهتان باشند؛ میتوانید در زمین مسابقه حضور داشته باشید، اما باید بلافاصله پس از پایان بازی خاک آمریکا را ترک کنید.
ورزش هرگز به طور کامل از سیاست جدا نبوده است، اما سیاست نباید بر ورزش سایه بیفکند. هنگامی که جام جهانی به «جام جنگ» (War Cup) تبدیل میشود، تجربه ایران یادآوری میکند که تهدید واقعی همیشه در زمین مسابقه قرار ندارد، بلکه میتواند از سوی کشورهایی باشد که از اعتبار میزبانی بهره میبرند اما همزمان برای تیمهای شرکتکننده محدودیت ایجاد میکنند.
