افزایش درگیریها و توازن شکننده جنگ و گفتوگو فراروی آمریکا
سایت بخش فارسی رادیو و تلویزیون مرکزی چین در گزارشی نوشته است:
در 10 ژوئن برابر با 20 خرداد، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) در رسانههای اجتماعی اعلام کرد نیروهای این کشور حملاتی را با عنوان «دفاع از خود» علیه چند هدف در ایران در ساعت 5:15 بعد از ظهر به وقت شرق آمریکا (5:15 صبح به وقت پکن در 11 مارس) آغاز کردهاند. ادعا شده که این حملات در پاسخ به «حملات بیدلیل و مداوم» ایران انجام شده است.
در همین حال، در واکنش به حملات ایالات متحده در جنوب ایران، ستاد مرکزی نیروهای مسلح ایران (خاتمالانبیاء) چندین پایگاه نظامی آمریکا در خاورمیانه را هدف قرار داد. در اوایل 11 مارس، ایران اعلام کرد با توجه به وضعیت ناپایدار منطقه، تنگه هرمز بلافاصله به روی همه کشتیها، از جمله نفتکشها و کشتیهای تجاری، بسته شده و هر کشتی متخلف هدف قرار خواهد گرفت. ایران همچنین ادعاهای آمریکا درباره عبور ایمن کشتیها از تنگه هرمز را رد کرد.
لی زیشین، دستیار پژوهشی مؤسسه مطالعات بینالملل چین، در گفتوگو با سیسیتیوی تحلیل کرد که اگرچه دو طرف همچنان در این دور از درگیری به اصل کلی «تلافی متقابل» پایبند هستند، اما سطح تنش رو به افزایش است.
به گفته او، از نظر روش، همچنان الگوی «هدفگیری و حمله» ادامه دارد، اما از نظر نوع اهداف، این دور نسبت به مراحل قبلی شدیدتر شده است.
نخست، ماهیت اهداف تغییر کرده است؛ آمریکا به سامانههای پدافند هوایی و ایستگاههای راداری ایران حمله کرده و تلاش داشته توان آگاهی میدان نبرد ایران را محدود کند، اقدامی که تا حدی جنبه تهاجمی دارد.
دوم، اهداف تلافیجویانه ایران نیز گسترش یافته و از اطراف پایگاههای آمریکا به ستاد ناوگان پنجم آمریکا رسیده است؛ موضوعی که نشان میدهد دامنه پاسخ ایران فراتر رفته است.
سوم، ایران همزمان چندین پایگاه آمریکایی در منطقه را هدف قرار داده و در نتیجه گستره درگیری افزایش یافته است.
در مجموع، هرچند آمریکا و ایران همچنان اصل «تلافی متقابل» را رعایت میکنند، اما هر دو طرف در حال افزایش فشار هستند و احتمال تشدید بیشتر تنشها وجود دارد.
سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، نیز در 10 ژوئن در شبکههای اجتماعی نوشت نیروهای مسلح ایران هیچ حمله یا تهدیدی را نادیده نخواهند گرفت و به آمریکا هشدار داد: «اگر امنیت میخواهید، از منطقه ما خارج شوید.» او همچنین گفت آمریکا با وجود شکستهای متعدد در میدان، همچنان در حال آزمودن اراده ایران است.
لی زیشین این موضع را دارای چند پیام دانست؛ از جمله هشدار به آمریکا برای پرهیز از اقدام شتابزده، یادآوری به متحدان آمریکا در منطقه، و زمینهسازی برای اقدامات احتمالی آینده.
از نگاه ایران، حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه خود عامل ناامنی است.
این پیام همچنین به متحدان آمریکا هشدار میدهد که استفاده از خاک یک کشور برای حمله به ایران، آن کشور را به «هدف مشروع» تبدیل میکند.
همچنین ایران تلاش دارد هزینههای انسانی و اقتصادی حضور نظامی آمریکا را برجسته کند و این پیام را منتقل کند که ادامه تنش میتواند پیامدهایی مانند افزایش قیمت نفت و تورم داشته باشد.
این موضعگیری در عین حال میتواند زمینه حقوقی و سیاسی برای اقدامات بعدی ایران را فراهم کند و هر واکنش را در چارچوب «دفاع از خود» تبیین کند.
لی زیشین تأکید میکند که اگرچه این تنشها بر روند مذاکرات تأثیر گذاشتهاند، اما مسیر کلی گفتوگوها را تغییر نمیدهند. با این حال، اگر آمریکا نتواند میان فشار نظامی و تمایل به مذاکره توازن ایجاد کند، احتمال افتادن در چرخه معیوب جنگ و مذاکره وجود دارد.
در میانمدت و بلندمدت، همچنان هر دو کشور تمایل دارند اختلافات را از طریق مذاکره حل کنند.
در نهایت، انگیزههای اصلی مذاکرات نیز تغییر نکرده است؛ آمریکا به دنبال دستاورد دیپلماتیک برای فضای سیاسی داخلی است و ایران نیز خواهان رفع تحریمها و آزادسازی داراییهای مسدود شده است.
با این حال، اعتماد تهران به واشنگتن تضعیف شده و هرگونه حمله نظامی با پاسخ فوری ایران مواجه خواهد شد، بدون آنکه مسیر مذاکره را بهطور کامل متوقف کند.
برای آمریکا نیز، در صورت ناتوانی در ایجاد توازن میان فشار و گفتوگو، حتی در صورت آغاز مذاکرات، خطر تداوم چرخه تنش و مذاکره همچنان باقی خواهد ماند.
