ضرورت بازنگری در امنیت انرژی در سایه تحولات سریع جهانی

«هاکور هاردارسون»، موسس و رئیس شرکت «آرکتیک گرین انرژی» ایسلند و نایب‌رئیس شرکت «سینوپک گرین انرژی»(مستقر در چین) در مقاله ای در روزنامه “چاینا دیلی” چین، با اشاره به تحولات، بی‌ثباتی‌ها و شوک‌های شدید در بازار انرژی جهان امروز، ضرورت بازنگری در امنیت انرژی در جهان درحال تغییر امروزی با هدف تضمین امنیت انرژی را امری اجتناب ناپذیر و ضروری می داند.

هاردارسون در مقاله خود می نویسد:

امنیت انرژی در چشم‌انداز جهانی که با سرعت و شتاب در معرض تغییرات و تحولات گسترده قرار دارد، در حال بازاندیشی و بازتعریف است، اما تحولات و گفت‏وگوهای سیاسی هنوز خود را کاملاً با این شرایط تطبیق نداده‌اند. با تشدید تنش‌های ژئوپلیتیک و ایجاد اختلال در زنجیره‌های تأمین سوخت‌های سنتی و فسیلی، دولت‌ها درباره راه های جدید تامین انرژی و نیرو و حفاظت از سیستم‌های انرژی خود سخت به تکاپو افتاده‌اند. با این حال، بیشتر رویکردها همچنان به نظریات و دانسته های سنتی درباره تامین سوخت متکی است و از تاب‌آوری سیستم‌های توزیع‌کننده انرژی غفلت می‌شود.

بخش گرمایش و سرمایش که نیاز به انرژی زیادی دارد، نمونه روشنی از این مسئله است که تقریبا نیمی از مصرف جهانی انرژی را به خود اختصاص می‌دهد. بیش از 80 درصد انرژی مورد نیاز این بخش از محل سوخت‌های فسیلی تامین می‌شود. این مسئله باعث شده تا بسیاری از کشورها، وابستگی مداوم به واردات سوخت‌ برای تامین نیازهای ضروری داشته باشند. از سوخت مورد نیاز مناطق مسکونی و شهری گرفته تا انرژی لازم برای حفظ تولیدات صنعتی. با وجود این، سیاست‌‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها همچنان بر تولید برق متمرکز هستند و سیستم‌های حرارتی را بدون توجه کافی و در معرض نوسانات قیمت سوخت رها کرده‌اند.

انرژی «زمین‌گرمایی» (ژئوترمال) الگوی اساسی متفاوتی از امنیت انرژی را ارائه می‌دهد که بر پایه ایجاد زیرساخت های لازم استوار است و نه تامین سوخت. این الگو، عملا به معنای جایگزین کردن واردات مکرر سوخت با ایجاد زیرساخت های جدید برای تولید انرژی بلندمدت است که هزینه‌های انرژی را در طول زمان تثبیت کرده و ریسک قرار گرفتن در معرض تهدیدها و نوسانات واردات انرژی را کاهش می‌دهد. برخلاف سیستم‌های مبتنی بر سوخت فسیلی، انرژی زمین‌گرمایی نیازی به تأمین مداوم سوخت ندارد و بدین ترتیب، احتمال تهدیدهایی چون اختلالات در مسیر حمل‌ونقل انرژی های فسیلی و وابستگی به واردات انرژی های سنتی را از بین می‌برد.

یکی از چالش های عمده که باعث شده کشورها در پذیرش این الگوی جدید انرژی مقاومت کنند، این تصور نادرست است که انرژی زمین‌گرمایی تنها به مناطق آتشفشانی محدود می‌شود. اما واقعیت این است که منابع زمین‌گرمایی با دمای پایین تا متوسط که برای تامین گرمایش و سرمایش مناسب هستند، تقریبا در هر جغرافیایی امکان پذیر است. پیشرفت‌ها و فناوری های جدید در زمینه حفاری، دسترسی آسان تر به انرژی زمین‌گرمایی را بیش از پیش فراهم کرده است.

تجربه‌های مختلف جهانی نشان‌دهنده پتانسیل‌های موجود در این زمینه است. به دنبال شوک‌های نفتی دهه 1970، ایسلند سرمایه‌گذاری قابل توجهی روی زیرساخت‌های زمین‌گرمایی انجام داد. امروزه حدود 90 درصد از خانه‌ها در ایسلند با انرژی زمین‌گرمایی گرم می‌شوند که این امر به عدم وابستگی انرژی و ثبات بلندمدت قیمت‌ها کمک کرده است.

چین هم یک مثال و نمونه جدید در این زمینه و البته در مقیاس بزرگ‌تر است. از طریق شرکت «سینوپک گرین انرژی» که یک سرمایه‌گذاری مشترک میان “سینوپک استار” چین و “آرکتیک گرین انرژی” ایسلند است، تلفیق موفقیت‌آمیزی از تخصص فنی ایسلند و صنایع پیشرفته چین، باعث شده تا راه‌اندازی سریع سیستم‌های گرمایش زمین‌گرمایی را در مناطقی از شمال چین امکان‌پذیر سازد. در حال حاضر، این سیستم‌ها، به مساحتی به گستره بیش از 120 میلیون متر مربع در بیش از 70 شهر خدمات‌ ارائه می دهند و علاوه بر کمک قابل توجه به کاهش انتشار آلاینده‌ها و تقویت امنیت انرژی داخلی، میلیون‌ها نفر از بهره مند می شوند.

با توجه به وضعیت بی ثبات جهان و آثار گسترده آن بر بازار جهانی انرژی، اطمینان به تامین انرژی در چنین شرایطی دشوارتر می شود. انرژی زمین‌گرمایی با ارائه انرژی حرارتی مداوم و مستقل از شرایط آب‌و‌هوایی، نقشی بسیار مهمی ایفا می‌کند. ساختارهای سیاستی در سراسر جهان هنوز خود را با این واقعیت وفق نداده‌اند. تقویت امنیت انرژی، مستلزم ادغام انرژی زمین‌گرمایی در برنامه‌ریزی های شهری و اتخاذ سیاست هایی است که انرژی زمین‌گرمایی را به عنوان یک زیرساخت بلندمدت در نظر بگیرند. آنچه که می توان از این تجربه آموخت، کاملا واضح است: امنیت انرژی زمانی پیشرفت خواهد کرد که کشورها به جای اتکا به سوخت‌های وارداتی، تمرکز و سرمایه گذاری خود را بر سیستم‌های داخلی و مبتنی بر زیرساخت معطوف سازند.