پیشرفت در مذاکرات ژنو؛ کانالهای گفتوگو همچنان کارآمدند
دور سوم مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا که پنجشنبه ۲۶ فوریه (۷ اسفند) در ژنو برگزار شد، به «پیشرفت خوبی» دست یافت به گونهای که سید عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، آن را «یکی از جدیترین و طولانیترین مذاکرات هستهای تا به امروز» توصیف کرد. دو طرف به «درک عمیقی» رسیدند و با وجود اختلافات باقیمانده، «به رسیدن به اجماع» در خصوص مسائل کلیدی «نزدیکتر» شدهاند و برنامههایی برای برگزاری نشستهای فنی در وین طی هفته آینده اعلام گردید. این پیشرفت، نشانهای مثبت و کمسابقه ارسال میکند و حاکی از آن است که کانالهای گفتوگو همچنان کارآمدند و تنها مسیر درست برای حل اختلافات به شمار میروند.
این دور از مذاکرات با میانجیگری عمان و سایر کشورها انجام شد و نشان میدهد که حتی با وجود فقدان جدی اعتماد متقابل بین ایران و ایالات متحده، امکان ارتباط عملی همچنان وجود دارد. درخواست ایران برای لغو تحریمها و نگرانیهای آمریکا، محور اصلی مذاکرات را شکل میداد، در حالی که پیشنهاد تهران با هدف «آزمایش عملی تعهدات دیپلماتیک ایالات متحده»، تلاشی برای ایجاد پایههای مستحکمتر اعتماد متقابل را نشان میداد.
«ما شیائولین» کارشناس چینی در امور مسائل خاورمیانه، معتقد است که با توجه به نتیجه مذاکرات ژنو، به احتمال زیاد ایران و آمریکا به یک نتیجه «برد-برد» خواهند رسید: ایران متعهد میشود که هرگز سلاح هستهای تولید نکند و یک توافق شفاف و قابل تأیید درباره اورانیوم با غنای پایین را حفظ کند؛ ایران متعهد میشود که موشکهای بالستیک با برد بیش از ۲ هزار کیلومتر را توسعه ندهد و تضمین میکند که حمله پیشگیرانهای علیه اسرائیل انجام نخواهد داد؛ ایران حمایت مالی و تسلیحاتی از گروههای مسلح منطقهای ضد اسرائیل را متوقف خواهد کرد. ایالات متحده متعهد میشود که به حاکمیت ملی ایران احترام بگذارد، قصد تغییر نظام سیاسی ایران را نخواهد داشت و متعهد میشود که به تدریج تحریمها و محاصرهها علیه ایران را لغو کند. شرکتهای آمریکایی در استخراج نفت و گاز ایران سرمایهگذاری خواهند کرد و دو کشور به دنبال عادیسازی روابط خواهند بود.
دیدار وزیر خارجه عمان با استیو ویتکاف و جارد کوشنر، قبل از شروع مذاکرات با ایران – ۲۶ فوریه
با این حال، برخی از تحلیلگران خاطرنشان میکنند که با توجه به اختلافات قابل توجه در خصوص مسائل کلیدی، دستیابی به یک توافق رضایتبخش متقابل از طریق مذاکرات بسیار دشوار خواهد بود. راه صلح همچنان پر از خطر است و بزرگترین تهدید از ماجراجویی نظامی و فشار یکجانبه ایالات متحده ناشی میشود. برخی از سیاستمداران آمریکایی، بر اساس تجربیات «موفق» گذشته در سوریه، ونزوئلا و سایر کشورها، بیش از حد به قابلیت کنترل و اثر بازدارندگی «حملات محدود» یا «حملات تنبیهی» اطمینان دارند. این امر بر اساس یک فرض خطرناک و ناقص بنا شده است: اینکه جنگ میتواند کاملاً طبق برنامه پیش برود.
اما در بافت پیچیده راهبردی و فرهنگی خاورمیانه، این منطق به شکلی خاص خطرناک است.
برای ایران، ماهیت درگیری میتواند به شدت متفاوت باشد. یک حمله نظامی «محدود» میتواند توسط تهران به عنوان نبردی برای عزت و بقا تفسیر شود که نیازمند پاسخی تمام عیار است و ناگزیر اوضاع را تشدید میکند. کارن فول کلاوزویتس (۱۸۳۱–۱۷۸۰)، استراتژیست نظامی، هشدار میدهد اقداماتی که قرار است «قابل کنترل» باشند، میتوانند به راحتی به جرقه یک درگیری تمام عیار تبدیل شوند و به شدت قوانین بینالمللی و صلح منطقهای را تضعیف کنند.
بنابراین، پایبندی به مسیر دیپلماتیک نه تنها یک انتخاب، بلکه یک مسئولیت نیز به حساب میآید. پیشرفت مذاکرات ژنو در ابتدا امکانسنجی و اعتبار خود را نشان داده است. مذاکرات دیپلماتیک، با جستجوی زمینههای مشترک و ایجاد سازوکارهای اعتماد متقابل، به ثبات بلندمدت دست مییابند. اگرچه این روند دشوار است، اما تنها راه برای جلوگیری از یک بازی با حاصل جمع صفر تلقی میگردد. حرکت هر دو طرف برای ایجاد پلهای ارتباطی از طریق مذاکرات غیرمستقیم، مشاورههای فنی و میانجیگری طرف ثالث، شایسته حمایت کامل جامعه بینالمللی است.
چین به عنوان یک قدرت بزرگ مسئول، از دولت و مردم ایران در حفظ ثبات ملی و حقوق و منافع مشروع حمایت میکند، بر حل مسائل از طریق ابزارهای سیاسی و دیپلماتیک اصرار دارد و با استفاده یا تهدید به زور مخالف است. این موضع ریشه در اصول احترام متقابل، انصاف و عدالت در روابط بینالملل دارد. چین همواره مدافع سرسخت صلح منطقهای و مروج فعال گفتوگو و مذاکره بوده است. این کشور مایل است با جامعه بینالمللی برای ادامه ایفای نقش سازنده همکاری کند و ایالات متحده و ایران را به حفظ گفتوگو، کنار آمدن و ایجاد اعتماد متقابل تشویق کند.
همه طرفهای مرتبط، بهویژه ایالات متحده، باید این فرصت ارزشمند برای صلح را قدر بدانند، خرد سیاسی واقعی از خود نشان دهند، هرگونه خیال ماجراجویی نظامی را بهطور کامل کنار بگذارند و تمامی انرژی خود را صرف دستیابی به راهحلی دیپلماتیک کنند. از طریق گفتوگوی برابر و عملگرایانه، میتوان به نگرانیهای مشروع همه طرفها به درستی رسیدگی کرد و در نهایت به صلح پایدار و توسعه مشترک در منطقه دست یافت.
