شبکه ایمنی در برابر بازگشت به فقر؛ تلاش چین برای تثبیت دستاوردهای فقرزدایی
وانگ شوهه یک کشاورز در شهر کوچکی واقع در منطقه خودمختار مغولستان داخلی در شمال چین است که بیشتر روزها مشغول کار در مزرعه است، اما همچنان خوشبین باقی مانده است.
در سال ۲۰۲۴، خانواده او با مشکلات جدی روبهرو شد؛ شوهرش به سرطان خون مبتلا شد و دیگر قادر به کار نبود، در حالی که دخترشان تحصیل در دانشگاه را آغاز کرده بود. هزینههای پزشکی و شهریه به طور همزمان افزایش یافت.
مقامات محلی به سرعت این خانواده را از طریق یک برنامه هشدار اولیه برای شناسایی خانوارهای در معرض خطر بازگشت به فقر شناسایی کردند و کمکها به سرعت و متناسب با نیاز ارائه شد؛ از پوشش بهتر درمانی و یارانه شهریه گرفته تا ارائه دو گاو مولد برای شروع مجدد فعالیت دامداری، که عملاً یک کف حمایتی برای خانواده ایجاد کرد.
جلوگیری از فقر عودکننده طی پنج سال اخیر به یکی از وظایف اولویتدار تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۱، چین فقر شدید را در سطح ملی از میان برداشت، اما دولت به خوبی آگاه است که یک بیماری جدی، یک بلای طبیعی، یک حادثه یا افزایش ناگهانی هزینههای آموزش میتواند دوباره خانوادههای آسیبپذیر را تحت فشار قرار دهد.
به همین دلیل، چین یک دوره گذار پنج ساله تقریباً از ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ تعیین کرده تا دستاوردهای کاهش فقر تثبیت شده و با احیای بلندمدت مناطق روستایی پیوند بخورد و از بازگشت گسترده به فقر جلوگیری شود.
در این دوره گذار، مجموعهای از سازوکارهای عملی شکل گرفته است که شامل شناسایی زودهنگام خطر، واکنش سریع و تقویت ظرفیت بلندمدت میشود و چهار ویژگی اصلی دارد.
نخست، ایجاد یک نتیجه نهایی پایدار از طریق سیستم هشدار اولیه و کمک هدفمند است. در سطح روستا، کارکنان محلی و تیمهای پشتیبانی به طور منظم از خانوارها بازدید میکنند و وضعیت اشتغال، درآمد و هزینههای اصلی زندگی را پیگیری مینمایند.
در سطح شهرستان و شهر، بخشهای مربوط به کشاورزی، کمکهای اجتماعی، اشتغال، بیمه سلامت، آموزش و مسکن، اطلاعات مربوط به خانوارهای سابقاً فقیر و شاخصهای هشداردهنده مانند وابستگی به کمکهای معیشتی، هزینههای سنگین پزشکی، از دست دادن شغل، فشار تحصیلی و مشکلات ایمنی مسکن را به اشتراک میگذارند.
شهرستانها به طور مرتب فهرستهای ریسک را بر اساس بازدیدهای میدانی و دادههای اداری تهیه کرده و موارد را خانه به خانه بررسی میکنند تا حمایتها دقیقاً متناسب با نیازها باشد و یک شوک اقتصادی به بازگشت فقر منجر نشود.
دوم، تقویت حمایتها از طریق یک مجموعه ابزار کمکی است. فقر عودکننده معمولاً از یک عامل واحد ناشی نمیشود، بلکه اغلب ترکیبی از بلایا، بیماریهای جدی، بیکاری و هزینههای آموزشی است. بنابراین دولتهای محلی اقدامات مختلفی را به هم متصل کردهاند.
برای خانوادههایی که با بحران فوری روبهرو هستند، نخستین گام تثبیت شرایط زندگی از طریق کمکهای اضطراری، حمایتهای معیشتی، کمکهای پزشکی و اقدامات ایمنی مسکن است. برای خانوادههایی که هنوز ظرفیت کار دارند، تمرکز به سرعت به بازگرداندن درآمد از طریق اتصال آنان به فرصتهای شغلی، آموزش مهارتها و تأمین نهادههای تولیدی در صورت نیاز تغییر میکند تا جریان درآمدی پایدار برقرار شود.
سوم، تبدیل کمکها به درآمد پایدار است. دولتهای محلی تلاش میکنند از دو مسیر این هدف را محقق کنند؛ نخست تقویت صنایع محلی ویژه و اتصال خانوارهای کمدرآمد به کل زنجیره ارزش شامل فرآوری، بستهبندی، لجستیک و فروش. دوم، گسترش فرصتهای شغلی از طریق ایجاد کار در نزدیکی محل زندگی با همکاری شرکتهای محلی و کارگاههای اجتماعی کوچک، و همچنین اتصال نیروی کار به فرصتهای شغلی در مناطق دیگر از طریق تطبیق شغلی، دورههای آموزشی کوتاهمدت و خدمات پشتیبانی مانند حملونقل هماهنگ. هنگامی که کار پایدار به درآمد قابل پیشبینی منجر شود، خانوادهها در برابر فشارهای اقتصادی تابآوری بیشتری خواهند داشت.
چهارم، کاهش شکافهای منطقهای از طریق به اشتراکگذاری منابع انسانی، دانش فنی و بازارها دنبال میشود. به طور کلی، مناطق ساحلی شرقی چین توسعهیافتهتر هستند و صنایع و خدمات عمومی قویتری دارند، در حالی که بخشهایی از غرب و مناطق کوهستانی از پایه توسعه ضعیفتری برخوردارند.
برای تثبیت دستاوردهای کاهش فقر، استانها در قالب همکاریهای کمکی مشارکت میکنند که بیشتر بر ایجاد ظرفیت محلی تمرکز دارد تا اجرای پروژههای کوتاهمدت. این همکاریها شامل اعزام معلمان، پزشکان و مدیران برای فعالیت محلی، راهنمایی تیمهای بومی و افزایش دسترسی به آموزش و خدمات پزشکی از راه دور است.
از منظر اقتصادی، این مشارکتها مناطق کمتر توسعهیافته را به شرکتها و مصرفکنندگان مناطق شرقی متصل میکند؛ از طریق جذب سرمایه و سفارشهای تولیدی، باز کردن کانالهای فروش شهری برای محصولات کشاورزی و سازماندهی آموزش مهارت و تطبیق شغلی در سطح بین استانی. هدف نهایی، تبدیل کمکهای مقطعی به یک ساز و کار پایدار حمایتی است.
خروج از فقر پایان مسیر نیست، بلکه آغاز مرحلهای حساستر است. آزمون واقعی این است که آیا یک خانواده میتواند در برابر شوکهای بعدی مانند هزینههای درمانی، از دست دادن شغل یا شرایط نامساعد تولیدی بدون بازگشت به فقر مقاومت کند. از این رو، هدف نهایی تنها رهایی از فقر نیست، بلکه ایجاد یک شبکه ایمنی است که بتواند در زمان بروز مشکلات به سرعت واکنش نشان دهد و یک کف حمایتی واقعی برای خانوادهها فراهم کند
