تحول آرام اما عمیق؛ صنعت فضایی تجاری چین چگونه به موتور جدید رشد تبدیل شد
یک شرکت فضایی تجاری مستقر در پکن به نام InterstellOr اخیراً با برنامه خود برای آغاز پروازهای زیرمداری تا سال ۲۰۲۸ توجهی گسترده را در سراسر چین جلب کرده است. این شرکت قصد دارد بلیتهایی با قیمت ۳ میلیون یوان (۴۲۹۵۳۴ دلار) برای هر مسافر عرضه کند.
در همین حال، چندین شرکت فضایی تجاری چین مانند Galactic Energy و Deep Blue Aerospace اعلام کردهاند که نخستین پرواز موشکهای تازهتوسعهیافته خود را در سال جاری انجام خواهند داد؛ بسیاری از این پروژهها شامل موشکهای پرقدرت و قابل استفاده مجدد است.
کارشناسان صنعت معتقدند که کشف کاربردهای سودآور و قابل استفاده در بازار انبوه، برای گسترش فعالیتها و دستیابی به رشد پایدار شرکتهای فضایی تجاری چین ضروری است.
صنعت فضایی چین که پیشتر تحت سلطه برنامههای دولتی بود، در سال ۲۰۱۵ به روی سرمایهگذاری خصوصی گشوده شد و پس از آن، شمار زیادی از استارتاپهای موشکی و ماهوارهای تجاری تأسیس شدند.
در سال ۲۰۲۴، صنعت فضایی تجاری در گزارش کار دولت چین به عنوان «موتور جدید رشد اقتصادی» معرفی شد و بیش از ۲۰ منطقه در سطح استان سیاستهای حمایتی را اجرا کردند. تنها در منطقه ییجوانگ پکن، خیابانی موسوم به «خیابان موشک» میزبان بیش از ۷۵ درصد شرکتهای موشکی تجاری چین است.
طبق یک گزارش صنعتی اخیر، چین اکنون بیش از ۶۰۰ شرکت فضایی تجاری دارد و میزان تأمین مالی سالانه این بخش در سال ۲۰۲۵ به ۱۸.۶ میلیارد یوان رسید که نسبت به سال قبل ۳۲ درصد افزایش داشته است. دستکم پنج تولیدکننده خصوصی موشک نیز در حال بررسی عرضه اولیه سهام هستند.
علاوه بر حمایتهای سیاستی و مالی، بخش فضایی تجاری چین از نظر فناوری نیز جهش قابل توجهی داشته است. سال گذشته، شرکتهای خصوصی با آزمایش موشکهای قابل استفاده مجدد، چندین ورود موفق به مدار را ثبت کردند و صورتهای فلکی بزرگ ماهوارهای تجاری مانند Qianfan و GW به سرعت گسترش یافتند.
بر اساس دادههای اداره ملی فضایی چین، پرتابهای تجاری در سال ۲۰۲۵، ۵۴ درصد از کل پرتابهای فضایی کشور را تشکیل دادند و ۳۱۱ ماهواره تجاری به مدار رسید که ۸۴ درصد از کل ماهوارههای پرتابشده در آن سال را شامل میشود.
با نگاه به آینده، تحول این صنعت به زنجیرههای ارزش طولانیتر و پیچیدهتر گسترش مییابد.
تولید ماهواره وارد مرحله تولید انبوه شده است. برای نمونه، شرکت GalaxySpace مستقر در پکن یک کارخانه هوشمند راهاندازی کرده که میتواند چرخه توسعه را تا ۸۰ درصد کاهش دهد و سالانه صدها ماهواره با وزن ۱۰۰۰ کیلوگرم تولید کند.
در همین حال، شرکتهایی مانند Orienspace به دنبال راهحلهای پرظرفیت و کمهزینه هستند. موشک «Gravity-1» این شرکت برای حمل حداکثر ۳۰ ماهواره در هر مأموریت طراحی شده و هدف آن انجام پرتابهای دریایی هفتگی برای پاسخ به نیاز رو به رشد استقرار صورتهای فلکی ماهوارهای است.
فراتر از پرتاب موشک و تولید ماهواره، مدلهای تجاری جدیدی نیز در حال ظهور هستند، از جمله خدمات در مدار، مانند گردشگری فضایی و استخراج منابع.
پیش از برنامه گردشگری InterstellOr، یک فضاپیمای ساختهشده توسط شرکت تجاری CAS Space که با هدف سفر فضایی طراحی شده بود، در ۱۲ ژانویه آزمایش پرواز زیرمداری خود را با موفقیت انجام داد.
لونگ کایکونگ، معاون مدیر اتحاد نوآوری صنعت هوافضای تجاری ZGC در پکن، گفت: «زنجیره صنعت فضایی تجاری گسترده و نظاممند است.» او اشاره کرد که بازارهای خارجی و تولید موشک و ماهواره تنها حدود ۱۰ درصد از ارزش کل این صنعت را تشکیل میدهند و بخش عمده ارزش آن از کاربردهای پاییندستی حاصل میشود.
لونگ این بخش را با روزهای اولیه صنعت خودروهای برقی مقایسه کرد؛ زمانی که تولید دشوار بود اما ارزش صنعتی گستردهتری را ایجاد کرد. او گفت: «سازندگان ماهواره با فشار کاهش هزینهها مواجهاند و در عین حال باید راههایی برای کسب درآمد از داراییهای خود در مدار پیدا کنند.»
لونگ مدل SpaceX را که پرتاب، تولید ماهواره و بهرهبرداری از صورتهای فلکی را ترکیب میکند، به عنوان الگویی برای شرکتهای چینی معرفی کرد و گفت توسعه مبتنی بر تقاضا در یک چرخه بسته، عامل کلیدی موفقیت است.
افزایش تعداد ماهوارهها نیازهای جدیدی ایجاد کرده است، مانند مدیریت ترافیک فضایی و مدیریت زبالههای فضایی، که فرصتهای تجاری تازهای در حوزه فناوریهای پایش و پاکسازی فراهم میکند؛ به گفته لیو جینگ، پژوهشگر رصدخانههای ملی نجوم چین.
کاربردهای بالقوه این صنعت به حوزههای غیرنظامی نیز گسترش مییابد، از جمله کشاورزی دقیق مبتنی بر ماهواره، پژوهشهای دارویی در شرایط ریزگرانش و ارتباطات پایدار از راه دور برای خدمات سلامت.
لونگ از مفهوم «فضای تجاری برای همه» حمایت کرد و پیشنهاد داد که دادههای باز، کاهش موانع و خدمات در سطح مصرفکننده میتواند مشارکت گستردهتر عموم مردم را در استفاده، نوآوری و سرمایهگذاری در بخش فضایی ممکن سازد.
در میان نخستین خریداران پروازهای آینده InterstellOr، چیوهِنگ، مدیر ارشد بازاریابی شرکت رباتیک AgiBot مستقر در شانگهای، قرار دارد که رسانههای چین او را نخستین گردشگر فضایی تجاری این کشور معرفی کردهاند.
او گفت: «یک جامعه انسان-ربات نهتنها روی زمین، بلکه در سیارات دیگر با محیطهای سخت نیز مورد نیاز خواهد بود.»
جالب اینکه فهرست مسافران همچنین شامل یک ربات انساننما از شرکت Zhongqing Robot Technology در شنجن است. ادغام رباتهای انساننما و صنعت فضایی تجاری میتواند مسیر تازهای برای آینده ترسیم کند.
