دیپلماسی همسایگی چین؛ نقش آقای شی در گسترش همزیستی و ساخت آینده مشترک منطقهای
در شرایطی که عدم قطعیتهای ژئوپلیتیکی رو به افزایش است، سفرهای خارجی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در سال ۲۰۲۵ بار دیگر تمرکز پایدار بر کشورهای همسایه را بهعنوان یک اولویت در دیپلماسی کلی چین و ستونی مهم در پیشبرد ساخت جامعهای با آینده مشترک برای بشریت برجسته کرد.
از آسیای جنوب شرقی تا آسیای مرکزی و از روسیه تا جمهوری کره، برنامه سفر آقای شی نشان داد که چین نهتنها به دنبال ترویج نگاه مبتنی بر برابری و همزیستی با همسایگان خود است، بلکه این رویکرد را از طریق تجارت، اتصال و مشارکتهای توسعهای به همکاریهای عملی و ملموس تبدیل کرده است.
همانگونه که در کنفرانس مرکزی کار مرتبط با کشورهای همسایه که در آوریل سال گذشته برگزار شد مطرح شد، روابط چین با کشورهای پیرامونی خود در بهترین وضعیت دوران معاصر قرار دارد و همزمان وارد مرحلهای حساس از پیوند عمیق میان چشمانداز منطقهای و تحولات جهانی شده است.
تحلیلگران نیز میگویند از آسیای جنوب شرقی تا آسیای مرکزی و از روسیه تا جمهوری کره، برنامه سفر شی نشان داد که چین نهتنها به ترویج دیدگاه برابری و همزیستی با همسایگان خود توجه دارد، بلکه این دیدگاه را از طریق تجارت، اتصال و مشارکتهای توسعهای به همکاریهای واقعی تبدیل کرده است.
همانطور که در کنفرانس مرکزی کار مرتبط با کشورهای همسایه در آوریل سال گذشته تأکید شد، روابط چین با همسایگانش در بهترین وضعیت تاریخی خود قرار دارد و در عین حال وارد مرحلهای کلیدی از پیوند عمیق میان چشمانداز منطقهای و تغییرات جهانی میشود. در چنین شرایطی، نخستین سفر خارجی شی در سال ۲۰۲۵ به ویتنام، مالزی و کامبوج انجام شد؛ منطقهای که آسیای جنوب شرقی در آن در نقطه تلاقی شتاب همکاریهای چندجانبه و گشودگی از یک سو، و تداوم چالشهای ناشی از موانع حمایتگرایانه از سوی دیگر قرار دارد.
در جریان سفر پنجروزه شی، چین و شرکایش چارچوبهای دوجانبه برای ایجاد جامعهای با آینده مشترک را ارتقا دادند و سطح رو به رشد اعتماد سیاسی میان طرفها را برجسته کردند.
چین همچنین در مجموع بیش از ۱۰۰ توافقنامه دوجانبه با این سه کشور امضا کرد که حوزههایی چون همکاری راهبردی، تبادلات مردمی، اتصال زیرساختی و اهداف توسعه مشترک را دربر میگرفت. این سفر به تسریع مذاکرات درباره منطقه آزاد تجاری چین–آسهآن ۳.۰ نیز کمک کرد؛ مذاکراتی که در ماه مه نهایی و در اکتبر به امضا رسید. شی جینپینگ در ماه آوریل، در دیدار با هون سن، رئیس حزب مردم کامبوج و رئیس سنای این کشور در پنومپن، گفت که همزمان با ورود آسیا به نقطه آغاز تازهای از خیزش جمعی، چین به پایبندی به اصول دوستی، صداقت، منافع متقابل و شمول و نیز سیاست توسعه روابط دوستانه و مشارکتی با کشورهای همسایه ادامه خواهد داد.
در ماه مه، شی جینپینگ پیش از سفر به روسیه، در مقالهای امضاشده که در روزنامه روسی گازت منتشر شد، نوشت: «باید از قطعیت و انعطافپذیری مشارکت هماهنگی راهبردی خود برای تسریع مشترک گذار به سوی جهانی چندقطبی و ساخت جامعهای با سرنوشت مشترک برای بشریت بهره بگیریم.»
در ماه ژوئن، در دومین اجلاس چین-آسیای مرکزی که در آستانه قزاقستان برگزار شد، پس از آنکه شی جینپینگ و سران پنج کشور آسیای مرکزی پیمان حسن همجواری، دوستی و همکاری ابدی را امضا کردند، قاسم جومارت توکایف، رئیسجمهور قزاقستان، از پیشنهاد شی برای ایجاد جامعهای با آینده مشترک با کشورهای همسایه حمایت کرد و گفت این مفهوم بهطور روشن در پیمان تصویبشده در این اجلاس منعکس شده است.
طی ماه اکتبر نیز شی جینپینگ در سخنرانی خود در نخستین نشست سیودومین اجلاس رهبران اقتصادی اپک در گیونگجو، جمهوری کره، هشدار داد که منطقه آسیا–اقیانوسیه با عدم قطعیتها و عوامل بیثباتکننده فزایندهای در مسیر توسعه خود مواجه است.
او با تأکید بر ضرورت تقویت همبستگی برای ساخت جامعه آسیا–اقیانوسیه گفت: «هرچه دریاها متلاطمتر باشند، باید بیش از پیش با یکدیگر متحد شویم.»
متئو جیووانی، پژوهشگر حوزه آسیا و جهانیشدن در دانشگاه هنگکنگ، گفت ایده ایجاد جامعهای با سرنوشت مشترک نشاندهنده تلاش چین برای پاسخ دادن به فشارهای ژئوپلیتیکی از مسیر همکاری، بهجای تقابل است.
وی توضیح داد: «در عمل، این ایده بر امنیت متقابل، توسعه مشترک و ثبات بلندمدت تأکید دارد و میکوشد از طریق وابستگی متقابل، بیاعتمادی راهبردی را کاهش دهد.»
این پژوهشگر افزود که این رویکرد میتواند مسیری جایگزین را پیش روی کشورهای همسایه قرار دهد که بهجای همسوییهای تنشزا، بر ثبات و توسعه تمرکز دارد.
تحلیلگران همچنین تأکید کردند که برنامه سفر رئیسجمهور چین در سال ۲۰۲۵ مرحله تازهای در روند ایجاد جامعهای با سرنوشت مشترک با کشورهای همسایه رقم زده و انتظارات برای روابطی دوستانهتر و مبتنی بر همکاری در منطقه را افزایش داده است.
چین اکنون هدف ایجاد جامعهای با سرنوشت مشترک با ۱۷ کشور همسایه را دنبال میکند و این دیدگاه را بهطور کامل در سراسر شبهجزیره هندوچین و منطقه آسیای مرکزی پوشش داده است.
لوئو یونگکون، استاد موسسه روابط بینالملل آکادمی علوم اجتماعی شانگهای، گفت رویکرد چین در ایجاد جامعهای با سرنوشت مشترک با کشورهای همسایه ریشه در اصول دوستی، صداقت، منافع متقابل و شمول دارد. او افزود: «این دیدگاه با هدف ارتقای فرصتهای توسعه مشترک، گسترش همکاری با کشورهای همسایه و دستیابی به نتایج سودمند متقابل دنبال میشود.»
جیووانی از دانشگاه هنگکنگ نیز گفت آنچه رویکرد چین را متمایز میکند، تأکید آن بر مشارکت توسعهای بهجای رقابت حاصلجمع صفر است. به گفته او، دیپلماسی همسایگی چین عملگرایانهتر و نتیجهمحورتر بوده و بر همکاریهای ملموسی تمرکز دارد که منافعی قابل مشاهده به همراه دارد
